Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kielcach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 marca 2025 roku

Sąd Rejonowy w Kielcach VIII Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący sędzia Agnieszka Kierkowska

Protokolant sekretarz sądowy Paulina Krzysztofik

po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 roku w Kielcach

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko E. K.

o zapłatę

I.  zasądza od E. K. na rzecz (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. 36400 zł (trzydzieści sześć tysięcy czterysta złotych) z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od 2 lutego 2024 r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałej części;

III.  znosi wzajemnie koszty procesu między stronami.

SSR Agnieszka Kierkowska

Sygn. akt: VIII C 1615/24

UZASADNIENIE

W pozwie z 31.05.2024 r., który uprzednio był złożony w elektronicznym postępowaniu upominawczym 2.02.2024 r., powód (...) S.A. w W. zawarł żądanie zasądzenia na jego rzecz od pozwanej E. K. 63369,56 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty liczonymi od 57362,63 zł oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty liczonymi od 6006,93 zł (4091,44 zł +1915,49 zł) a także kosztów procesu. Na uzasadnienie żądania podał, że pozwana była związana umową kredytu konsolidacyjnego z 11.04.2018 r. i nie wypełniła obowiązku zwrotu tego kredytu, co skutkowało wypowiedzeniem umowy. Dochodzona należność obejmuje: 57362,63 zł – niespłacony kapitał, 4091,44 zł – odsetki umowne w wysokości 12,87% liczone od 12.06.2023 r. do 10.12.2023r., 1.915,49 zł – odsetki karne za opóźnienie od 12.06.2023 r. do 29.01.2024 r. (k. 2-6).

W uwzględnieniu żądania pozwu 4.10.2024 r. wydano nakaz zapłaty
w postępowaniu upominawczym (k.102).

Pozwana E. K. złożyła 4.12.2024 r. sprzeciw od tego nakazu zapłaty, w którym wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu. Przyznała fakt związania umową kredytu, kwestionując jednocześnie wysokość dochodzonego roszczenia. Zdaniem pozwanej umowa kredytu zawiera wady prawne, które skutkują uznaniem zasadności złożonego przez nią oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Po stronie pozwanej powstała nadpłata stanowiąca świadczenie nienależne powoda, a więc wypowiedzenie umowy było nieskuteczne, bowiem w dacie wypowiedzenia nie istniała zaległość w spłacie kredytu. Według pozwanej w umowie kredytowej błędnie wskazano (...) oraz całkowitą kwotę do zapłaty a także zaniżono wysokość stopy oprocentowania kredytu poprzez nieprawidłowe naliczenie odsetek (naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 6 i 7 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k.), nie wskazano procentowej stawki rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego (naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k.), nie poinformowano kredytobiorcy o możliwości odstąpienia od umowy w sytuacji gdy umowa nie zawiera elementów określonych w 30 u.k.k., zgodnie z art. 53 ust. 2 u.k.k. (naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k. w zw. z art. 53 ust. 2 u.k.k.), uzależniono dokonanie zwrotu nadpłaty istniejącej w związku z przedterminową całkowitą spłatą kredytu od pisemnej dyspozycji kredytobiorcy, nie wskazano okresu w jakim bank zobowiązany jest do rozliczenia umowy i błędnie poinformowano, że koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy (naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 i 16 u.k.k. w zw. z art. 49 ust. 1 u.k.k.) a także nie wskazano w jaki sposób składka ubezpieczeniowa i prowizja są wliczane w ratę kredytu i jak są płatne i jaką stanowią część raty kapitałowo-odsetkowej (naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k. w zw. z art. 37 ust. 1-2 u.k.k.). Ponadto w ocenie pozwanej postanowienia umowy dotyczące wysokości prowizji i składki ubezpieczeniowej stanowią niedozwolone postanowienia umowne a także są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (k. 108-124).

W sprawie jest bezsporne:

E. K. zawarła 9.04.2018 r. z (...) Bank S.A. w W. umowę konsolidacyjnego kredytu gotówkowego nr (...). W treści umowy wskazano m.in., że:

- bank udzielił kredytu w kwocie 86379,94 zł na okres 108 miesięcy na sfinansowanie: potrzeb konsumpcyjnych kredytobiorcy i na spłatę kredytów, prowizji bankowej za udzielenie kredytu płatnej jednorazowo i składki ubezpieczeniowej z tytułu umowy grupowego ubezpieczenia na wypadek zgonu, całkowitej niezdolności do pracy albo hospitalizacji w wyniku NW (§ 1 ust. 1),

- całkowita kwota kredytu wynosi 58747,00 zł i nie obejmuje kredytowanych kosztów kredytu (§ 1 ust. 2),

- prowizja wynosi 17267,36 zł, składka ubezpieczeniowa 10365,59 zł, a odsetki od kapitału 38947,61 zł (§ 1 ust. 3),

- zgodnie z wolą kredytobiorcy bank kredytuje koszt prowizji i składki ubezpieczeniowej, które zostały ujęte w kwocie kredytu (§ 1 ust. 4-5),

- kredyt oprocentowany jest wg zmiennej stopy procentowej, która w dniu podpisania umowy wynosi 8,79% w stosunku rocznym (§ 2 ust. 1)

- całkowita kwota do zapłaty wynosi 125327,55 zł (§2 ust. 2),

- (...) na dzień zawarcia umowy wynosi 21,4% (§2 ust. 3),

- oprocentowanie zadłużenia przeterminowanego pobierane jest w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, wynikających z art. 481 § 2 ¹ k.c. i są one pobierane począwszy od dnia następującego po wynikającym z umowy i wskazanym w harmonogramie spłat terminie wymagalności danego zobowiązania pieniężnego aż do dnia spłaty zobowiązania (§ 7),

- bank jest uprawniony do rozwiązania umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia m.in. w razie opóźnienia kredytobiorcy z zapłatą pełnej raty wynikającej z harmonogramu spłat, za co najmniej jeden okres płatności pod warunkiem wezwania do zapłaty zaległości w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych i braku spłaty zaległości w odpowiedzi na to wezwanie (§ 9 ust. 1 lit. a),

- po upływie okresu wypowiedzenia umowy kredytobiorca zobowiązany jest do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami i kosztami należnymi bankowi za okres korzystania z kredytu (§ 7 ust. 2),

- z tytuł całkowitej lub częściowej spłaty kredytu, bank nie pobiera żadnych opłat lub prowizji a całkowity koszt ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy (§ 13 ust. 3).

(umowa k.42-49, dokumenty związane z ubezpieczeniem k. 50-56, formularz informacyjny k.62-65)

Z dniem 30.09.2022 r. na mocy decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego nr (...).720.6.2021.256 z 29.09.2022 r. w miejsce (...) Bank S.A. w W. poprzez zastosowanie instrumentu przymusowej restrukturyzacji w formie instytucji pomostowej wstąpił Bank (...) S.A. w W., który kolejno zmienił nazwę na (...) S.A. w W.. (decyzja (...) k. 8-20, odpis KRS powoda k. 22-26; uchwały zarządu Banku (...) S.A. k. 27-36)

(...) S.A. w W. złożył przeciwko E. K. pozew
w elektronicznym postępowaniu upominawczym o zapłatę 63369,56 zł w dniu 2.02.2024 r. Wobec stwierdzenia braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym umorzono postępowanie. (wydruk z akt (...) k.37-40)

Sąd ustalił:

We wniosku o udzielnie kredytu nr (...) z 5.04.2018 r., który został podpisany przez pozwaną wskazano, iż wnioskuje o skredytowanie kosztów udzielenia kredytu w postaci prowizji, składki na ubezpieczenie i ewentualnych kosztów dodatkowych świadczonych przez pośrednika.

Dowody : wniosek o udzielnie kredytu k. 57-58, zeznania pozwanej k. 176v

E. K. spłacała raty kredytu do czerwca 2023 r. Łącznie na poczet zwrotu kredytu spłaciła 63857,52 zł.

Dowód : zestawienie należności i spłat kredytu k.83-93v

We wrześniu 2023 r. powód wezwał pozwaną do zapłaty zaległości 2.862,67 zł w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma. Pismo skierowano na adres pozwanej, wynikający z umowy kredytu. Wobec braku spłaty zadłużenia w październiku 2023 r. (...) S.A. w W. wypowiedział E. K. umowę kredytu.

Dowody : wezwanie do zapłaty z 7.09.2023 r. z potwierdzeniem nadania k. 70-74, wypowiedzenie umowy z 16.10.2023 r. z potwierdzeniem odbioru k.75-78

E. K. pismem z 3.12.2024 r. złożyła (...) S.A. w W. oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Dowód : oświadczenie – sankcja kredytu darmowego wraz z dowodem nadania k. 127-128

Kredyt z 9.04.2018 r. pozwana brała celem spłaty wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Ponadto pieniądze były jej potrzebne na zakup leków, mąż pozwanej wówczas chorował. Przestała spłacać kredyt, ponieważ po śmierci męża spadły jej dochody.

Dowód : zeznania pozwanej k. 176v

Powyższe okoliczności ustalono w oparciu o dokumenty załączone do pozwu i sprzeciwu pozwanej od nakazu zapłaty. Ich wiarygodność nie była przez strony kwestionowana. Zostały przedstawione sądowi w odpisach uwierzytelnionych zgodnie z art. 129§2 k.p.c.

Sąd oparł się również na zeznaniach pozwanej, która potwierdziła fakt związania umową kredytu i swój podpis na okazanych dokumentach. Zeznania pozwanej posłużyły również do oceny sytuacji osobistej i majątkowej pozwanej.

Sąd zważył:

Powództwo jest częściowo zasadne.

W sprawie bezsporne było to, że pozwana E. K. zawarła w dniu 9.04.2018 r. z (...) Bank S.A. w W. umowę kredytu konsumenckiego nr (...). Pozwana zawarła umowę z (...) Bank S.A. jako konsument. Pozwana zaprzestała spłaty kredytu po czerwcu 2023 r. Łącznie na poczet spłaty kredytu zapłaciła 63857,52 zł.

W świetle łączącej strony umowy kredytu oraz art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 1646 t. jedn.) pozwana miała obowiązek zwrócić kwotę kredytu z odsetkami i zapłacić prowizję, a skoro tego nie zrobiła, to w świetle §9 umowy kredytu bank mógł wypowiedzieć umowę i domagać się spłaty całej pozostałej należności Dochodzone roszczenie na tych właśnie okolicznościach jest oparte.

Pozwana E. K. powołała się jednak na uchybienia umowy, skutkujące w jej ocenie brakiem obowiązku zapłaty dochodzonej przez powoda kwoty.

Pozwana E. K. opierała większość zarzutów na przepisach ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2024 r., poz.1497), powołując się na art. 45 tej ustawy, przewidujący sankcję kredytu darmowego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy (zwanej dalej u.k.k.), przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Przepisy ustawy o kredycie konsumenckim są wyrazem realizacji obowiązków wynikających z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki.

Art. 45 u.k.k. wprowadza do polskiego porządku prawnego instytucję tzw. sankcji kredytu darmowego. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c u.k.k. konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Jeżeli kredytodawca w umowie nie określił zasad i terminów spłaty kredytu, konsument zwraca kredyt w równych ratach, płatnych co miesiąc, od dnia zawarcia umowy.

Pozwana złożyła oświadczenie, o którym mowa w powołanym przepisie. Zarzucając naruszenie w umowie kredytu przepisów art. 30 ust. 1 pkt 6-8,10-11,15-16 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k. oraz w zw. z art. 37 ust. 1-2 u.k.k..

W ocenie Sądu treść umowy kredytu zawartej z pozwaną nie narusza żadnego z przepisów wymienionych w art. 45 ust.1 u.k.k. Tylko naruszenie przez kredytodawcę przepisów wymienionych w art. 45 ust.1 u.k.k. uzasadnia zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Przez „naruszenie” rozumieć należy wyłącznie zupełny brak zamieszczenia w umowie kredytu konsumenckiego konkretnych informacji lub postanowień wymienionych w art. 45 ust. 1 lub określenie ich w sposób wadliwy, nieprawidłowy, co aktualizować będzie się w zakresie określenia wysokości poszczególnych elementów (np. wysokości stóp oprocentowania, wysokości odsetek dziennych, całkowitego kosztu kredytu). Wskazuje na to w pierwszej kolejności literalne brzmienie art. 30 u.k.k., który wylicza postanowienia, które umowa powinna określać. Należy zatem wywnioskować, iż jego naruszenie może polegać tylko na sytuacji, gdy w danej umowie nie zamieszczono któregoś z tych postanowień lub postanowienie to zostało błędnie określone. Ideą wprowadzenia w u.k.k. obowiązku informacyjnego skorelowanego z surową sankcją kredytu darmowego, było założenie, by konsument mógł ocenić tak ryzyko związane z danym instrumentem finansowym, jak i ocenić konkurencyjność danego produktu, a zatem by mógł podjąć świadomą decyzję co do dokonania określonej transakcji kredytowej z bankiem. Sankcja kredytu darmowego nie powstaje, gdy kredytodawca naruszył obowiązek, którego źródłem nie jest przepis niewymieniony w art. 45 ust. 1 u.k.k., tj. inne postanowienie ustawy, zasady współżycia społecznego lub ustalone zwyczaje. Katalog przepisów określonych w art. 45 ust. 1 u.k.k. ma charakter zamknięty i ze względu na wyjątkowy, sankcyjny charakter regulacji, nie podlega wykładni rozszerzającej ani wnioskowaniu per analogiam. Nawet, gdy dane postanowienia umowy wymienione w art. 30 u.k.k. są zredagowane w sposób niejasny i budzący wątpliwości, to nie ma podstaw, aby stosować sankcję z art. 45 ust. 1 u.k.k., chyba że stopień niepewności czy niejasności wyklucza możliwość uznania, że dane uregulowanie umowne niesie za sobą w ogóle jakąkolwiek informację.

Należy zatem przeanalizować treść umowy zawartej przez bank z pozwaną pod kątem istnienia naruszeń, zarzuconych w sprzeciwie przy uwzględnieniu dodatkowo zasady proporcjonalności. Zgodnie z art. 23 Dyrektywy 2008/48/WE, państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Wykładając przepis z art. 45 u.k.k. w świetle zacytowanego art. 23 Dyrektywy – nakazującego proporcjonalność sankcji – należy wskazać, że skorzystanie z sankcji kredytu darmowego może być uprawnione jedynie w sytuacji, w której naruszenie któregokolwiek z przepisów wymienionych w art. 45 ust. 1 u.k.k. mogło mieć wpływ na decyzję konsumenta odnośnie zawarcia umowy. W pkt 73 uzasadnienia wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 9 listopada 2016 r., C-42/15 wskazano, że „ art. 23 dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania”.

Odnosząc się zatem do zarzutów pozwanej dotyczących treści umowy kredytu, należy stwierdzić, co następuje:

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt.6, 7 i 10 u.k.k. umowa o kredyt konsumencki powinna określać :

⚫

stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania wraz z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu (pkt.6);

⚫

rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia (pkt.7);

⚫

informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach (…) , prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie (pkt.10).

W ocenie pozwanej naruszenie ww. przepisów nastąpiło z uwagi na fakt, że kredytodawca uprawniony jest jedynie do pobierania odsetek od kwoty faktycznie wypłaconej kredytobiorcy, nie zaś również od pozaodsetkowych kosztów kredytu tj. prowizji za udzielenie kredytu i składki ubezpieczeniowej. Kredytodawca pobierał bowiem odsetki również od kwoty pobranej tytułem prowizji za udzielenie kredytu i składki ubezpieczeniowej, co miało bezpośrednie przełożenie na wysokość rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ( (...)), kwoty odsetek umownych, jak i całkowitej kwoty do zapłaty.

To prawda, że umowa kredytu przewiduje pobranie odsetek od kwoty prowizji i składki ubezpieczeniowej. W umowie tej zawarta została jednak informacja dotycząca:

⚫

stopy oprocentowania kredytu - w §2 ust. 1

⚫

rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty – w §2 ust. 2-3

⚫

innych kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki - w §1 ust. 3

Informacje te zostały przedstawione w sposób jasny i zrozumiały, w szczególności co do odsetek. W tym zakresie bank nie naruszył zatem obowiązku informacyjnego.

Pozwana nie ma racji twierdząc, że kredytodawca nie może pobierać odsetek od prowizji za udzielenie kredytu oraz składki ubezpieczeniowej i wliczać ich do całkowitej kwoty do zapłaty. Takiego zakazu nie ma w przepisach u.k.k. Prowizja za udzielenie kredytu jak i składka ubezpieczeniowa może być kredytowana i należy ją traktować jako kapitał, z którego korzysta konsument w tym sensie, iż nie jest zobowiązany do zapłaty prowizji czy składki ubezpieczeniowej jednorazowo, ale może rozłożyć jej spłatę na raty. Z tego względu pobieranie oprocentowania od prowizji i składki ubezpieczeniowej nie stoi w sprzeczności z istotą odsetek kapitałowych, które zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego (art. 359 k.c.) stanowić mają wynagrodzenie za korzystanie z kapitału.

Przyjąć należy, że kwota wypłacona konsumentowi to nie tylko środki pieniężne przekazane mu fizycznie (do ręki, na jego rachunek bankowy, itp.), ale także sumy przeznaczone na pokrycie jego zobowiązań (zmniejszenie pasywów). Nie musi ona zwiększać aktywów majątku konsumenta. Wypłata kredytu może również nastąpić poprzez spełnienie innych zobowiązań kredytobiorcy, np. spłacenie uprzednio zaciągniętych długów (kredyt refinansujący, konsolidacyjny) czy opłacenie ubezpieczenia, przy czym bez znaczenia jest tu osoba spłacanego wierzyciela. Takim wierzycielem może być nie tylko podmiot trzeci w stosunku do stron umowy kredytu, ale i kredytodawca (jeśli kredytuje należne mu środki np. z tytułu prowizji, opłaty przygotowawczej). Nie ma żadnych podstaw, aby odmiennie traktować sfinansowanie udzielenia kredytu, tj. kosztów prowizji czy innych opłat, których domaga się kredytodawca. Również tu kredytobiorca w ten sposób spłaca zobowiązanie do poniesienia kosztów prowizji czy opłat w określonej wysokości, wykorzystując do tego część środków udostępnionych mu w ramach umowy kredytu. W przeciwnym wypadku konsument musiałby je uiścić z własnych funduszy, czy też zaciągnąć na ich poczet inny kredyt (a wówczas kapitał tego kolejnego kredytu przeznaczony na spłatę pierwszego zobowiązania (obowiązku zapłaty prowizji z wcześniejszego kredytu) byłby oprocentowany, a dodatkowo doszłyby koszty tego kolejnego kredytu, zaciągniętego tylko po to, aby sfinansować prowizję z pierwszego kredytu). Funkcjonalnie jest to zatem takie samo działanie, polegające na obniżeniu pasywów majątku kredytobiorcy.

Dopuszczalność poddania oprocentowaniu skredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu pozostaje w zgodzie z istotą odsetek przewidzianą w art. 359 § 1 k.c., a także z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, w których nie zawarto takiego przeciwwskazania (art. 69, 76).

Sąd w niniejszej sprawie podziela pogląd, wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 27 marca 2024 roku sygn. akt II Ca 106/24, że dopuszczalne jest przyjęcie za podstawę naliczania odsetek całego wypłacony kapitał kredytu, w tym jego części przeznaczonej na sfinansowanie kosztów (prowizji). W uzasadnieniu tym przywołano szereg argumentów za tym przemawiających, tj:

a.  zgodnie z art. 359 § 1 i art. 481 § 1 k.c., odsetki nalicza się od sumy pieniężnej, która stanowi przedmiot świadczenia pieniężnego, podstawę naliczania odsetek stanowi zaś suma wierzytelności, przy umowie kredytowej – suma całego kapitału kredytu;

b.  zakaz anatocyzmu obejmuje tylko naliczanie odsetek za opóźnienie od zaległych odsetek (art. 481 § 1 k.c.), zatem dopuszczalne jest pobieranie odsetek od innych sum pieniężnych;

c.  potwierdza to wykładnia art. 5 pkt 10) u.k.k.:

⚫

językowa, bowiem posługuje się on sformułowaniem: „oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty”, bez wymogu, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta, czyli można jej dokonać także w celu pokrycia zobowiązań konsumenta, tak wobec kredytodawcy, jak i innej osoby (np. ubezpieczyciela) z tytułu kosztów związanych z zaciągniętym kredytem (prowizji, składki ubezpieczeniowej),

⚫

systemowa, bowiem na tle przepisów o kredycie bankowym przyjmuje się, że odsetki nalicza się od całości kapitału kredytu, niezależnie od sposobu jego wypłacenia,

⚫

historyczna, gdyż przepis ten w pierwotnym brzmieniu przewidywał oprocentowanie stosowane do „całkowitej kwoty kredytu”, a od 17 stycznia 2014 r. wprowadzono sformułowanie: „oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty”,

⚫

funkcjonalna, gdyż nie ma podstaw, by odmiennie ustalać oprocentowanie
w zależności od technicznego sposobu sfinansowania kosztów w transakcji kredytowej,

d.  „całkowita kwota kredytu” nie obejmuje kredytowanych kosztów, ale w art. 5 pkt 10 u.k.k. nie użyto tego terminu ani nie odesłano do art. 5 pkt 7 u.k.k., wobec czego nie ma podstaw, przez odwołanie się do tego pojęcia, do wyłączenia sumy kredytowanych kosztów z podstawy naliczania oprocentowania;

e.  art. 3 lit. j dyrektywy 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki definiuje stopę oprocentowania kredytu, nie odsyła do pojęcia: „całkowita kwota kredytu” z art. 3 lit. l tej dyrektywy,

f.  wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, LEX nr 2023835, który dotyczy zakresu pojęcia „całkowita kwota kredytu”, które powstało na potrzeby ustalania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, a nie zasad naliczania odsetek od kredytu konsumenckiego;

g.  takie rozwiązanie, jak przyjęte w umowie zmniejsza koszty transakcyjne, gdyż umożliwia uzyskanie na podstawie jednej umowy całościowego finansowania, gdy kredytobiorca nie ma środków pieniężnych na pokrycie kosztów związanych z zaciągniętym kredytem.

Warto zaznaczyć, że w jednym z najnowszych orzeczeń Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, w której wystąpiło zagadnienie poddania oprocentowaniu skredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu (por. postanowienie z 15 czerwca 2023 roku, I CSK 4175/22). Podkreślił przy tym, iż jeżeli kredytobiorca przystaje na warunki umowy, w myśl których zdecydował się na zapłatę prowizji nie z własnych środków, które by przekazał bankowi, lecz z funduszy, o których udostępnienie umówił się z bankiem, to kwoty udzielone kredytobiorcy na ten cel zwiększają jego zadłużenie kredytowe, podlegające spłacie zgodnie z harmonogramem i z obciążeniem odsetkowym uzgodnionym przez strony. To stanowisko potwierdza możliwość zastrzeżenia w umowie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu. Za dopuszczalnością pobierania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu, a nie tylko od całkowitej kwoty kredytu, Sąd Najwyższy opowiedział się także w wyroku z dnia 22 lutego 2023 roku, (...) 786/22, oddalając skargę kasacyjną opartą m.in. na zarzucie naruszenia art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, polegającym na dopuszczeniu wyliczenia odsetek od kosztów kredytu, a nie tylko od kwoty udzielonego kredytu. Również w literaturze wskazuje się, iż dopuszczalne jest finansowanie kosztów kredytu udzielonego przez bank oraz naliczanie odsetek od kwoty przeznaczonej na ten cel. Brak jest podstaw do przyjęcia w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim odmiennych zasad pobierania odsetek od wykorzystanego kredytu, zależnych w szczególności od tego, czy celem kredytowania są koszty udzielanego kredytu.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że pozwana we wniosku kredytowym wprost wskazała, że wnioskuje o skredytowanie (przez doliczenie do kwoty kredytu) kosztów jego udzielania w postaci składki na ubezpieczenie i prowizji za udzielenie kredytu (k. 57). Nie ma przy tym znaczenia fakt, czy pozwana sama wypełniała ww. wniosek czy też zrobił to pracownik banku na jej prośbę, bowiem pod wnioskiem znajduje się podpis pozwanej, którego prawdziwość została przez nią potwierdzona na rozprawie w dniu 4 marca 2025 roku (k. 176v).

W świetle powyższych rozważań pozwana nie ma racji zarzucając, że kredytodawca nie może naliczać odsetek od skredytowanych kosztów kredytu. Żaden przepis prawa tego nie zakazuje, a pojęcie: „udziela kredytu” (§1 pkt. 1 umowy) nie jest tożsame z kwotą wypłaconą „do rąk” konsumenta. Forma bezpośredniego przelania kwoty prowizji na rachunek banku jedynie ułatwia i upraszcza rozliczenia i co do istoty niczym nie różni się od sytuacji, gdyby bank przy zawarciu umowy wypłacił do rąk kredytobiorcy kwotę prowizji, a następnie kredytobiorca oddał by ją pracownikowi banku czy wpłacił na rachunek banku celem spłaty prowizji.

Skoro jest dopuszczalne pobieranie oprocentowania od kredytowanych kosztów kredytu, w tym prowizji i składki ubezpieczeniowej, to – wbrew zarzutom pozwanej - nie doszło do:

⚫

nieprawidłowego zaniżenia (...) (poprzez zawyżenie całkowitej kwoty kredytu polegające na ujęcie kosztu kredytu w całkowitej kwocie kredytu),

⚫

ani do nieprawidłowego określenia wysokości odsetek (wysokość oprocentowania jest taka sama dla całej kwoty kredytu, w tym kredytowanej prowizji),

⚫

ani do nieprawidłowego poinformowania o kosztach kredytu (skoro w § 1 ust. 3 umowy jako całkowity koszt kredytu wskazano kwotę obejmującą prowizję, składkę ubezpieczeniową i odsetki).

Naruszenia art. 30 ust. 1 pkt. 8 u.k.k. strona pozwana upatrywała w szczególności w niepoinformowaniu konsumenta o ujęciu w racie odsetkowo – kapitałowej kredytowanych kosztów kredytu i naliczonych od nich odsetek umownych, a także w niewskazaniu jaki jest stosunek w każdej z rat spłaty: całkowitej kwoty kredytu, kredytowanych kosztów kredytu i odsetek. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w umowie przewidziano istnienie harmonogramu spłaty kredytu /książeczki spłat kredytu (§ 3 ust.8). W umowie kredytu zamieszczono informację o kolejności zaliczania rat kredytu. Ustalono, że wpłaty na rachunek zaliczane są na poczet należności w następującej kolejności: koszty opłat za wysłanie monitów oraz wezwań do zapłaty, odsetki podwyższone za opóźnienie, odsetki umowne, zaległe raty kapitałowe (§ 3 ust. 7). Ponadto wskazano, że wcześniejsza częściowa spłata kwoty kredytu w braku odmiennej decyzji kredytobiorcy jest zarachowana na poczet skrócenia okresu kredytu, przy jednoczesnym pozostawieniu rat kredytu na tym samym poziomie, za wyjątkiem ostatniej raty, która jest ratą wyrównawczą (§ 13 ust.2).

Umowa, zawarta przez poprzednika prawnego pozwanego z konsumentem w §3 określa zasady i terminy spłaty kredytu w sposób zgodny z przepisami u.k.k. W szczególności z przepisów tych nie wynika, by kredytodawca miał obwiązek wskazania jaką cześć raty kapitałowo-odsetkowej stanowi spłata prowizji. Skoro prowizja została skredytowana przez bank, to kwota prowizji wliczona została do kwoty kredytu (kapitału). Wskazuje na to analiza treści §1 ust.1-6 umowy kredytu. Kredyt opiewa na kwotę 86379,94 zł, całkowita kwota kredytu wynosi 58747 zł, koszt udzielenia kredytu to prowizja 17267,35 zł – płatna jednorazowo i kredytowana przez bank zgodnie z wnioskiem kredytobiorcy, składka ubezpieczeniowa 10365,59 zł, odsetki od kapitału kredytu 38947,61 zł. Natomiast całkowita kwota do zapłaty przez kredytobiorcę na dzień zawarcia umowy to 125327,55 zł i obejmuje ona kredyt (w rozumieniu §1 ust.1 umowy, czyli całkowitą kwotę kredytu, prowizję, składkę na ubezpieczenie) oraz odsetki. W ocenie Sądu wystarczająco zrealizowano wymóg 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k.

Odnosząc się do zarzutu pozwanej o naruszeniu art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k. poprzez nie wskazanie procentowej stawki rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, uznać należy, że jest on niezasadny. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt 1 1 u.k.k.: „Umowa o kredyt konsumencki, z zastrzeżeniem art. 31-33, powinna określać: (...) roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu”. W § 7 umowy wprost wskazano, że oprocentowanie zadłużenia przeterminowanego pobierane jest w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, wynikających z art. 481 § 2 ¹ k.c. i są one pobierane począwszy od dnia następującego po wynikającym z umowy i wskazanym w harmonogramie spłat terminie wymagalności danego zobowiązania pieniężnego aż do dnia spłaty zobowiązania. Wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, uregulowanych w art. 481 § 2 ¹ k.c. jest informacją powszechnie dostępną, zatem konsument w każdym momencie jest w stanie ustalić aktualną wartość stopy oprocentowania należności przeterminowanych. Tym samym po stronie konsumenta nie występuje stan deficytu informacyjnego. Dlatego też wbrew twierdzeniom pozwanej, przedstawiony w umowie mechanizm obliczania wysokości stopy oprocentowania należności przeterminowanych nie jest niezrozumiały dla przeciętnego konsumenta. Odwołuje się on bowiem do powszechnie znanego i stosowanego na rynku pojęcia maksymalnych odsetek za opóźnienie, zdefiniowanego w ustawie, tj. przepisach prawa powszechnie obowiązujących, na których nieznajomość nie można się powoływać w celu zwolnienia od zobowiązania.

Nie można również zgodzić się z pozwaną, iż umowa kredytu z 9.04.2018r. narusza art. 30 ust. 1 pkt. 15 w zw. z art. 53 ust. 2 u.k.k. poprzez niepoinformowanie kredytobiorcy o możliwości odstąpienia od umowy kredytu w sytuacji, gdy umowa nie zawiera elementów określonych w art. 30 ustawy. Trzeba zauważyć, iż w § 10 umowy zawarto postanowienia dotyczące prawa konsumenta do odstąpienia o umowy zgodnie z art. 53 ust 1 u.k.k. W ocenie Sądu brak jest podstaw do zawierania w umowie informacji o zasadach odstąpienia od umowy i skutkach takiego odstąpienia, określonych w art. 53 ust. 2 u.k.k. Obowiązek informacyjny określony w art. 30 ust. 15 u.k.k. nie dotyczy wszelkich abstrakcyjnie opisanych przez ustawodawcę zdarzeń, od których rozpoczyna bieg termin na złożenie oświadczenia o odstąpieniu, lecz odnosi się jedynie do takich okoliczności, które choćby hipotetycznie mogłyby wystąpić w warunkach konkretnej zawieranej z konsumentem umowy. Brak jest podstaw do przyjęcia, że pouczenie o treści art. 53 ust. 2 u.k.k. jest obowiązkiem kredytodawcy zwłaszcza mając na uwadze, iż przepisy prawa nie wymagają np. pouczeń o instytucji sankcji kredytu darmowego. Art. 53 ust. 2 u.k.k. określa jedynie w inny sposób początek biegu terminu, w którym konsument może odstąpić od umowy, nie przewiduje odmiennej, szczególnej podstawy do takiego odstąpienia.

Brak jest także podstaw do przyjęcia, że umowa kredytu narusza art. 30 ust. 1 pkt. 10 i 16 w zw. z art. 49 ust. 1 u.k.k. poprzez uzależnienie dokonania zwrotu nadpłaty istniejącej w związku z przedterminową całkowitą spłatą kredytu od pisemnej dyspozycji kredytobiorcy, niewskazanie okresu, w jakim bank zobowiązany jest do rozliczenia umowy w związku z przedterminową, całkowitą spłatą kredytu, jak również błędne poinformowanie kredytobiorcy, że koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty, które dotyczą okresu, o który skrócony jest czas obowiązywania umowy w sytuacji, gdy proporcjonalnemu obniżeniu ulegają wszystkie koszty, a nie tylko te zależne od okresu kredytowania.

Kredytobiorca został poinformowany o możliwości spłaty przedterminowej w § 13 umowy. Jako wyrwany z kontekstu umowy jest zarzut uzależnienia dokonania zwrotu nadpłaty przy przedterminowej spłacie kredytu od pisemnej dyspozycji kredytobiorcy. Z ust. 4 § 13 umowy wynika, że gdy przedterminowa spłata całości kredytu spowoduje, że pozostaną wolne środki na rachunku kredytu, bank zwróci je w takiej formie w jakiej zażyczy sobie tego kredytobiorca w odpowiedzi na pismo banku informujące o takiej nadpłacie, a do czasu otrzymania przez bank dyspozycji środki będą przechowywane na nieoprocentowanym rachunku. Taka treść informacji nie jest sprzeczna z żadnym przepisem wskazanym w art. 45 u.k.k. i nie oznacza, że zwrot nadpłaty powstałej po przedterminowej spłacie kredytu jest uzależniony od dyspozycji kredytobiorcy. Ta dyspozycja ma dotyczyć wyłącznie sposobu dokonania tego zwrotu. Brak takiej dyspozycji nie powoduje, że zwrot pozostałych środków nie jest należny.

Zgodnie z art.49 ust. 1 u.k.k. w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. Należy wskazać, że § 13 ust. 3 umowy, której dotyczy niniejsza sprawa, ma takie samo brzmienie jak powołany art. 49 ust. 1 u.k.k. Powódka zarzuca, że kredytobiorca został źle poinformowany w sytuacji, gdy w umowie zacytowano przepis prawa. Wprawdzie wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-383/18 z 11 września 2019 roku rozstrzygnął wątpliwości interpretacyjne w stosowaniu omawianego przepisu, ale nie powodował jego zmiany. Skoro w umowie wiernie zacytowano przepis, nie można zarzucać, że kredytodawca nie zrealizował obowiązków wynikających z art. 30 ust. 1 pkt 10 i 16 u.k.k. – w zakresie treści informacji zawartej w umowie, dotyczącej procedury spłaty przedterminowej i zasad obniżenia kosztów kredytu w wypadku takiej spłaty.

W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do zastosowania sankcji przewidzianej w art. 45 u.k.k., ponieważ nie doszło do naruszenia przepisów tej ustawy, powołanych wyżej.

Strona pozwana oprócz zarzutów odnoszących się do tzw. sankcji kredytu darmowego podniosła zarzut abuzywności postanowień umowy dotyczących wysokości prowizji i składki ubezpieczeniowej.

Art. 385 ¹ k.c. stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny(§1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie(§2).

Powód ani pozwana nie negowali, że postanowienia umowy pożyczki nie były uzgodnione indywidualnie z pozwaną, ani że pozwana umowę pożyczki zawierała jako konsument w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. Sąd dokonał zatem oceny umowy pod kątem powołanego przepisu. Znajduje on zastosowanie do postanowień umownych, które:

⚫

nie były z konsumentem uzgodnione indywidualnie - ten warunek umowa stron spełnia,

⚫

nie określają świadczeń głównych stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeżeli postanowienia te zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Ten warunek nie jest spełniony w odniesieniu do postanowień określających wysokość prowizji w umowie z 9.04.2018 r. na kwotę 17267,36 zł (§ 1 ust. 3), która została pokryta z kwoty udzielonego pozwanej kredytu.

Zgodnie z art. 69 § 1 Prawa bankowego, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie natomiast do treści art. 110 prawa bankowego banki mają prawo do pobierania prowizji.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że z definicji umowy kredytu wynika, iż prowizja należy do świadczenia głównego stron z umowy kredytu. W przypadku umowy kredytu, inaczej niż w przypadku umowy pożyczki, jednoznaczne sformułowanie prowizji pozwala na jej kwalifikację jako świadczenia głównego stron.

Jak wyjaśniono w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2017 r. IV CSK 285/16 zasięg pojęcia głównych świadczeń stron winien być ustalany w konkretnym przypadku, z uwzględnieniem wszystkich postanowień oraz celu zawieranej umowy. Chodzi bowiem o określenie świadczeń decydujących o istocie związania stron umową, czyli o to, co dla stron umowy jest najważniejsze. Pojęcie to należy zatem interpretować w nawiązaniu do elementów umowy kluczowych przedmiotowo. Przemawia za tym treść przepisu, która nie odnosi się do świadczeń „dotyczących głównych postanowień”, ale „określających” te postanowienia. Postanowieniem określającym główne świadczenie jest postanowienie określające odpłatność za świadczenie charakterystyczne, choćby sama odpłatność nie należała do elementów charakteryzujących dany typ stosunku ( F. Z., Prawo Bankowe , Komentarz tom 2, wyd. 2005 do art. 109 pr. bankowe).

Zdaniem Sądu prowizja stanowi essentialia negotii umowy kredytu, która to umowa (w przeciwieństwie do umowy pożyczki) zasadniczo jest odpłatna. Ponadto po wprowadzeniu przez strony do umowy postanowień określających jej wysokość lub sposób wyliczenia określa ono wysokość świadczenia głównego. Prowizja w umowie kredytu określa świadczenie główne kredytobiorcy, kreuje jego finalną wysokość, staje się elementem zobowiązania do spłaty, podwyższa kapitał kredytu, wyznacza wysokość raty. W swojej istocie od kwoty kredytu różni się tym, że w chwili jej ustalania nie ma materialnego substratu, nie zostaje wydana kredytobiorcy w tym sensie, że podwyższa wysokość świadczenia głównego bez jej wydania. Z punktu widzenia kredytobiorcy prowizja jest kwotą, którą zobowiązany jest zwrócić, a więc stanowi jego świadczenie główne bez względu na nazwę. Zwrot kwoty zapisanej w umowie jest głównym zobowiązaniem kredytobiorcy i nie ma przy tym znaczenia jaką część tej kwoty uzyskał realnie do swojej dyspozycji.

W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 2022 r., I CSK 3149/22, przyjęto, że z definicji umowy kredytu wynika, iż prowizja należy do głównych świadczeń stron z umowy kredytu (tak też wyrok Sądu Najwyższego z 28 września 2022 r., (...) 412/22). Ten sam wniosek wypływa z poglądów wyrażonych przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 2023 roku w sprawie II CSKP 1837/22.

W konsekwencji, prowizja stanowiąca główne świadczenie stron, podlega kontroli pod względem abuzywności tylko w sytuacji, gdy została sformułowana w sposób niejednoznaczny. To wymaganie jest spełnione, gdy treść postanowienia została określona dokładnie, wyraźnie, oczywiście, w niedwuznaczny sposób i zrozumiale dla typowego konsumenta (tak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2011 r., sygn. akt. I CSK 46/11, opubl. OSNC - ZD 2013, nr 1, poz. 4).

W przedmiotowej sprawie prowizja została jednoznacznie oznaczona w § 1 ust. 3 umowy na kwotę 17267,36 zł i zgodnie z powyższymi rozważaniami jako postanowienie dotyczące głównego świadczenia stron nie podlega weryfikacji pod kątem abuzywności z art. 385 ¹ k.c.

W ocenie Sądu strona pozwana nie wykazała również, że postanowienia umowne dotyczące obowiązku ponoszenia przez kredytobiorcę składki ubezpieczeniowej w przewidzianej w umowie wysokości są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta. Zawarcie umowy ubezpieczenia spłaty kredytu co do zasady należy uznać za dopuszczalne w umowach konsumenckich i nienaruszające dobrych obyczajów. Ubezpieczenie spłaty kredytu dopuszcza zarówno uprzednie obowiązująca jak i obecnie obowiązująca ustawa o kredycie konsumenckim. Składka ubezpieczeniowa pobrana za cały okres trwania umowy (9 lat) w wysokości 10365,59 zł nie jest w ocenie Sądu wygórowana. Dodać należy, że pozwana nie miała umownego obowiązku utrzymywania umowy ubezpieczenia przez cały okres trwania umowy kredytu. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do uznania klauzul w zakresie ubezpieczenia za niedozwolone.

Niezależnie od wyżej poczynionych rozważań, należy mieć na względzie treść art. 58 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym, czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94 i z 2 października 2015 r., II CSK 757/14). Klauzula generalna nadużycia prawa podmiotowego to przepisy prawne, w których nie są sprecyzowane wszystkie elementy składające się na hipotezę czy dyspozycję normy prawnej. Tu ocena konkretnego stanu faktycznego pozostaje w dyspozycji organu stosującego prawo. Cechą klauzul generalnych jest możliwość uwzględnienia w ocenie różnego rodzaju okoliczności faktycznych, które nie mogą być oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 29.03.1979 r., III CRN 59/79, LEX nr 8176).

Jednocześnie artykuł 5 k.c. prowadzić może do wyłączenia skuteczności roszczenia o zapłatę, jeżeli roszczenie w świetle szczególnych ustaleń faktycznych prowadziłoby do stwierdzenia stanu nadużycia prawa podmiotowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2016 r., V CSK 123/16, LEX nr 2165599). W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że art. 5 k.c pozwala na stwierdzenie nadużycia prawa w zakresie wszelkich praw podmiotowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001 r., II CKN 604/00).

W ocenie Sądu postanowienia umowy kredytu dotyczące wysokości prowizji były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, społeczno-gospodarczym przeznaczeniem umowy kredytu i stanowiły nadużycie prawa przez powoda (art. 5 k.c.). Wysokość prowizji (17267,36 zł) stanowi prawie 30% kwoty kredytu (58747zł). Wysokość zastrzeżonej prowizji jest nieadekwatna do kwoty udzielonego kredytu oraz ogólnego zadłużenia pozwanej, jak również wygórowana w stosunku do kosztów i nakładu pracy poniesionych przez Bank. Bank bowiem nie wykazał, iż jego nakład pracy uzasadniał pobranie tak wysokiej prowizji. Oczywiście w świetle § 1 ust 3 umowy Bank mógł pobrać prowizję, ale postanowień regulujących sposób naliczenia prowizji Bank nie przedstawił.

Wyłącznie na skutek jednostronnego działania banku wprowadzono do umowy wysokość prowizji, nieuzasadnionej żadnymi weryfikowalnymi czynnikami. Strona powodowa wbrew dobrym obyczajom określiła kwotę prowizji w sposób, który zaburza równowagę kontraktową stron. Na pozwaną nałożony został obowiązek zwrotu wysokich kosztów pozaodsetkowych, co mogło stanowić ukryte dodatkowe wynagrodzenia dla banku, skoro nie wyjaśnił mechanizmu wyliczenia tak wysokiej prowizji. Zaburzenie równowagi kontraktowej w tym przypadku wynika z nałożenia na pozwaną obowiązków w znacznej dysproporcji do praw i obowiązków Banku. Ponadto taka dysproporcja między naliczoną prowizją a kwotą rzeczywiście udostępnionego kredytu prowadzi do wniosku, że Bank działał na niekorzyść pozwanej jako konsumenta. Ukształtowanie postanowień dotyczących prowizji w wyraźnie zawyżonej kwocie pozostaje sprzeczne z zasadą ekwiwalentności świadczeń stron, rzetelnością Banku działającego jako podmiot profesjonalny i wykracza poza normalny zysk Banku jaki powinien osiągnąć, prowadząc uczciwie działalność kredytową. Ocena wysokości pobranej prowizji, zdaniem Sądu, nie wytrzymuje testu przyzwoitości.

Co do składki ubezpieczeniowej, Sąd uznał iż w niniejszym wypadku w odniesieniu do umowy z 9.04.2018 r. nie można postanowień tych rozpatrywać jako naruszających zasady współżycia społecznego, bowiem jak już wyżej wskazano, to pozwana samodzielnie zdecydowała się na związanie umową ubezpieczenia, która to umowa nie stanowiła warunku koniecznego związania się umową kredytu.

Reasumując, z wysokości zobowiązania jakie podlegało zwrotowi na rzecz banku udzielającego kredytu należy na podstawie art. 58§2 i 3 k.c. wyeliminować kwotę prowizji 17267,35 zł. Całkowita kwota kredytu 58747 zł i koszty ubezpieczenia 10365,59 zł to w sumie 69112,59 zł. Odsetki liczone od tej sumy wg stopy wskazanej w umowie na 8,79% za 108 miesięcy 31145,01 zł. Łącznie pozwana powinna zwrócić 100257,60 zł. Skoro wpłaciła 63857,52 zł to do zwrotu dla powoda pozostaje 36400 zł, co znalazło wyraz w pkt I sentencji wyroku. Odsetki maksymalne za opóźnienie zasądzono na podstawie art. 481 § 2 ¹ i § 2 ² k.c. w zw. z art. 505 ³⁷ §2 k.p.c. Powód domagał się odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, a z uwagi na treść art. 505 ³⁷ §2 k.p.c. wniesienie pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym odnosi skutek w niniejszym postępowaniu.

W pozostałej części powództwo podlegało oddaleniu (pkt II sentencji wyroku).

O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z art. 100 k.p.c., stosując zasadę wzajemnego zniesienia kosztów postępowania między stronami, ponieważ poniesione przez każdą ze stron koszty były zbliżone do stosunku w jakim każda z nich przegrała proces.