Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kielcach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 października 2024 roku

Sąd Rejonowy w Kielcach VIII Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący sędzia Agnieszka Kierkowska

Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Gawęcka

po rozpoznaniu w dniu 8 października 2024 roku w Kielcach

na rozprawie

sprawy z powództwa Horyzont Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W.

przeciwko M. B.

o zapłatę

zasądza od M. B. na rzecz Horyzont Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W. kwotę 62 230,34 zł (sześćdziesiąt dwa tysiące dwieście trzydzieści złotych i trzydzieści cztery grosze)
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty oraz 8529 zł (osiem tysięcy pięćset dwadzieścia dziewięć złotych) kosztów procesu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.

SSR Agnieszka Kierkowska

Sygn. akt: VIII C 541/24

UZASADNIENIE

W pozwie z 5.04.2024 r., złożonym uprzednio w elektronicznym postępowaniu upominawczym 5.12.2023 r., powód Horyzont Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. zawarł żądanie zasądzenia na jego rzecz od pozwanego M. B. 62230,34 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Na uzasadnienie żądania podał, że pozwany zawarł umowę pożyczki gotówkowej w dniu 26.06. (...). z Bankiem (...) SA i nie wywiązał się z obowiązku zwrotu tej pożyczki. Wierzytelność z tego tytułu wobec pozwanego została nabyta przez powoda od Banku (...) SA. Dochodzona należność obejmuje: 58743,46 zł – wierzytelność zakupiona od banku, 3336,88 zł – odsetki ustawowe za opóźnienie od niespłaconego kapitału 41221,96 zł od dnia następnego po zawarciu umowy cesji tj. 20.06.2023 r. do dnia poprzedzającego wniesienie pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

W uwzględnieniu żądania pozwu 24.04.2024 r. wydano nakaz zapłaty
w postępowaniu upominawczym. (k.66)

Pozwany M. B. złożył 13.05.2024 r. sprzeciw od tego nakazu zapłaty, w którym wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zakwestionował legitymację czynną powoda
i ważność umowy cesji, zarzucając brak umocowania osób, które zawarły umowę, niewskazanie w umowie ceny jako minimalnego elementu jej treści, nie określenie
w umowie cesji nabywanych wierzytelności w wystarczający sposób. Zaprzeczył, by powód nabył wierzytelność wobec pozwanego w wysokości dochodzonej pozwem. Pozwany zgłosił także szereg zarzutów odnoszących się do wadliwości umowy pożyczki, tj:

a)  co do postanowień umowy dotyczących zmiennego oprocentowania, które nie zawierają informacji o okolicznościach, w jakich oprocentowanie może się zmieniać, co wpływa na jego zmianę, zawężają parametry zmiany do 5 ostatnich dni roboczych okresu rozliczeniowego, nie odsyłają do żadnego źródła danych co do wskaźnika WIBOR 3M, nie przedstawiają wzoru do obliczenia poziomu tego wskaźnika.
W ocenie pozwanego umowa z tego powodu jest bezskuteczna względem pozwanego z uwagi na treść art. 385 ¹ i art. 385 ² k.c., ponieważ jest sprzeczna
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interes konsumenta. Parametry (podstawy) zmiany oprocentowania należą do elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytowej, określających świadczenia główne, dlatego powinny być ściśle oznaczone. Bezskuteczność postanowień umowy dotyczących oprocentowania wpływa na ważność całej umowy, albowiem wówczas umowa nie zachowuje wymaganych prawem oczekiwań co do jej treści i z tych względów jest w całości nieważna na podstawie art. 58§1 i art. 353 ¹ k.c. ;

b)  co do postanowień umowy dotyczących prowizji, które nie zostały indywidualnie ustalone z pozwanym. W ocenie pozwanego prowizja nie przystaje do warunków rynkowych oraz stanowi źródło dodatkowego (nienależnego) wynagrodzenia powoda. Głównym wynagrodzeniem z tytułu udostępnienia kapitału są odsetki, prowizja zaś może być uznana za uzasadnioną, gdy pokrywa koszty niezbędnych czynności związanych z udzieleniem kredytu i może być kwestionowana również wówczas gdy koszty pozaodsetkowe są zgodne z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. W niniejszej sprawie prowizja stanowiła ponad 13 % kwoty kredytu. Jest to kwota, która nie znajduje pokrycia w rzeczywiście poniesionych przez kredytodawcę kosztach, tym samym rażąco naruszając interesy kredytobiorcy jako konsumenta;

c)  co do błędnej wartości (...), ponieważ kredytodawca naliczył oprocentowanie za cały okres obowiązywania umowy od kwoty kredytu, chociaż składał się na nią także koszt w postaci prowizji oraz ubezpieczenia. Od prowizji i in. kosztów kredytu kredytodawca przy kredycie konsumenckim nie może naliczać odsetek, nawet jeśli je kredytuje. Kredytodawca może naliczać oprocentowanie tylko od całkowitej kwoty kredytu, co wynika z definicji rocznej rzeczywistej stopy oprocentowania (skrót (...)), zawartej w art. 5 pkt. 12 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Pozwany zarzucił, że umowa kredytu narusza art. 30 ust. 1 pkt.7 ustawy o kredycie konsumenckim, który nakazuje zawrzeć w niej wysokość (...). Podniósł, że doszło też do naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy, albowiem
w umowie nie podano kosztów kredytu w sposób pełny i niewprowadzający w błąd;

d)  co do nieprawidłowej wysokości odsetek umownych, ponieważ z umowy nie wynika ile wynoszą odsetki, jak się je wylicza, przez co konsument nie ma możliwości weryfikacji ani wyliczenia odsetek. Pozwany zarzucił, że powód podał bezprawnie nieprawidłową wysokość zobowiązań wynikających z umowy kredytu, albowiem niezasadnie (bezprawnie) naliczył wyższe oprocentowanie. Oznaczenie wysokości odsetek na poziomie podanym w umowie kredytu nie określa ich jednoznacznie, gdy wskazuje na ich naliczanie od kredytu. Przez to umowa narusza 30 ust. 1 pkt.6 ustawy o kredycie konsumenckim.

Pozwany podniósł, że umowa jest umową kredytu darmowego, jako niezgodna z art. 30 ust. 1 pkt. 6, 7 i 10 ustawy o kredycie konsumenckim. Podał, że złożył wierzycielowi pierwotnemu w odrębnym piśmie na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim oświadczenie o naruszeniu przez umowę kredytu przepisów art. 30 ust. 1 pkt. 6, 7 i 10 ustawy o kredycie konsumenckim, a wobec tego umowa uzyskała charakter darmowy.

Pozwany zarzucił też, że umowa nie została skutecznie wypowiedziana, ponieważ nie zostały zachowane warunki wypowiedzenia, określone w umowie oraz art. 75c ustawy Prawo bankowe. Wypowiedzenie jest bezskuteczne z tego powodu, że w jego dacie pozwany nie miał zadłużenia wobec powoda wskazanego w wezwaniach do zapłaty
i wypowiedzeniu. Wskutek złożenia przez pozwanego oświadczenia o skorzystaniu
z sankcji kredytu darmowego należy uznać, że zadłużenie przeterminowane wskazane
w treści wypowiedzenia oraz poprzedzających je pismach do pozwanego nie istniało
w podanej przez powoda wysokości, zwłaszcza przy uwzględnieniu spłat rat kredytu dokonanych przez pozwanego.

Sąd ustalił:

M. B. zawarł z Bankiem (...) SA w dniu 26.06.2017 r. umowę pożyczki. W treści umowy wskazano, że:

-

w §2 pkt.2: całkowita kwota pożyczki to 57000 zł (suma, jaką bank udostępnia pożyczkobiorcy bez kredytowanych kosztów pożyczki);

-

w §2 pkt.3: całkowity koszt pożyczki to 19964,75 zł (obejmuje m.in. prowizję, odsetki za cały okres obowiązywania umowy);

-

w §2 pkt.4: całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę to 76965,75 zł (suma całkowitego kosztu pożyczki i całkowitej kwoty pożyczki);

-

w §2 pkt.5 i §3 pkt.4, 11: oprocentowanie pożyczki jest zmienne i wynosi 4,98% w pierwszym okresie odsetkowym, oprocentowanie to stanowi sumę stawki referencyjnej WIBOR 3M obowiązującej w banku w danym okresie odsetkowym
i stałej marży banku 3,25 punktów procentowych. Stawka referencyjna WIBOR 3M jest publikowana codziennie przez serwis (...), a stawka obowiązująca w Banku na każdy kolejny okres odsetkowy (trwający 3 miesiące) ustalana jest na dwa dni robocze przed rozpoczęciem nowego okresu odsetkowego. O zmianie wysokości oprocentowania i zmianie wysokości rat bank zawiadamia kredytobiorcę w każdym okresie odsetkowym;

-

w §2 pkt.6: (...) wynosi 9,32%;

-

w §2 pkt.7: bank nalicza i pobiera w związku z udzieleniem pożyczki prowizję 5700 zł, która jest kredytowana przez bank i wchodzi w skład wypłaconej kwoty pożyczki oraz całkowitego kosztu pożyczki;

-

w §2 pkt.8: wypłacona kwota pożyczki to 62700 zł;

-

w §2 pkt.16: umowa obowiązuje do 1.07.2024 r. (data spłaty ostatniej raty),

-

w §3 pkt.29 30: w przypadku niedotrzymania przez pożyczkobiorcę warunków udzielenia pożyczki bank może wypowiedzieć umowę z zachowaniem 30 - dniowego okresu wypowiedzenia, a jeżeli pożyczkobiorca nie spłaci swoich zobowiązań wobec banku w terminie wskazanym w wypowiedzeniu cała kwota pożyczki, powiększona o należne opłaty i odsetki staje się wymagalna.

Dowód: umowa k.38-39

M. B. spłacał raty pożyczki do marca 2020 r. Łącznie na poczet zwrotu pożyczki spłacił 29479 zł.

Dowód: rozliczenie wpłat k.45

W styczniu 2021 r. Bank (...) SA wypowiedział M. B. umowę pożyczki, wzywając go do zwrotu kwoty 42736,49 zł.

Dowód: wypowiedzenie umowy z 11.01.2021 r. z potwierdzeniem nadania k.42

Bank (...) SA zawarł umowę przelewu wierzytelności z Horyzont Niestandaryzowanym Sekurytyzacyjnym Funduszem Inwestycyjnym Zamkniętym z siedzibą w W. w dniu 19.06.2023 r. Przedmiotem przelewu były wierzytelności określone
w załączniku nr 1 i 1.1 do umowy. W załączniku numer 1.1 do tej umowy w pozycji 1709 uwzględniona jest wierzytelność wobec M. B. wynikająca z umowy z 26.06.2017 r. w kwocie 58893,46 zł , w tym kapitał: 41221,96 zł i odsetki umowne skapitalizowane naliczone do dnia wypowiedzenia umowy 1364,53 zł. Umowa została zawarta przez pełnomocnika funduszu i pełnomocników banku, a podpisy osób zawierających umowę zostały poświadczone notarialnie. Aktualna nazwa funduszu to Horyzont Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą
w W..

Dowody: umowa cesji k.5-12, załącznik numer 1.1 – wyciąg k.13-14, poświadczenie notarialne podpisów k.14 odwrót-15, pełnomocnictwa k.16 odwrót – 18, wyciąg z rejestru funduszy inwestycyjnych (...) k.19-23

Horyzont Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. złożył przeciwko M. B. pozew
w elektronicznym postępowaniu upominawczym o zapłatę kwoty 62230,34 zł w dniu 5.12.2023 r. Wydano nakaz zapłaty za sygn. VI Nc – e (...), ale pozwany złożył od niego sprzeciw, wskutek czego postanowieniem z 5.01.2024 r. umorzono postępowanie. ( niesporne, wydruk z akt epu k.46-55)

M. B. pismem z 13.05.2024 r. złożył Bankowi (...) SA oświadczenie o kredycie darmowym.

Dowód: pismo pozwanego k.76 odwrót

Powyższe okoliczności ustalono w oparciu o dokumenty załączone do pozwu
i sprzeciwu pozwanego od nakazu zapłaty. Ich wiarygodność nie była przez strony kwestionowana. Zostały przedstawione sądowi w odpisach uwierzytelnionych zgodnie z art. 129§2 k.p.c.

Sąd zważył:

Powództwo jest w całości zasadne.

Powód należycie wykazał legitymację czynną do dochodzenia roszczenia przeciwko pozwanemu. Zgodnie z art. 509 k.c. wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.
Z dowodów załączonych do pozwu wynika, że powód zawarł umowę przelewu wierzytelności z Bankiem (...) SA, której przedmiotem była wierzytelność wobec pozwanego, wynikająca z zawartej przez niego z tymże bankiem umowy pożyczki. Wbrew zarzutom pozwanego, do pozwu załączono dokumenty (pełnomocnictwa) potwierdzające umocowanie osób, które podpisały umowę, do reprezentowania zarówno cesjonariusza jak i cedenta. Przedmiot cesji został określony
w sposób jednoznacznie wskazujący na wierzytelność, której dotyczy żądanie pozwu.
W wykazie zbywanych wierzytelności, sporządzonym w formie tabelarycznej, wierzytelność opisana jest poprzez wskazanie numeru PESEL, imienia, nazwiska dłużnika (pozwanego), daty zawarcia umowy, daty jej wypowiedzenia, wysokości kapitału i odsetek. W świetle tych dokumentów nie może budzić wątpliwości, że powód wstąpił w miejsce banku – zbywcy
i może dochodzić wszelkich roszczeń wynikających z umowy zawartej przez zbywcę
z pozwanym.

Nie ma też racji pozwany kwestionując ważność cesji z powodu nie wskazania ceny nabycia. Umowa wskazuje tę cenę, a jedynie jej odpis załączony do pozwu nie zawiera informacji, jaka była jej wysokość. Ponadto cesja nie musi być umową odpłatną i jest umową o skutku zobowiązująco - rozporządzającym, na co jednoznacznie wskazuje art. 510§1 k.c. Nawet gdyby z treści umowy cesji nie wynikało, że przeniesienie wierzytelności następuje za zapłatą ceny, nie czyniłoby to tej umowy nieważną. Jej ważność nie jest też uzależniona od tego, czy nabywca dokonał zapłaty ceny nabycia.

Odnosząc się do zarzutów pozwanego dotyczących umowy pożyczki, żaden z nich
w ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie. Zarzuty te oparto na przepisie art. 385 ¹ k.c. w zw. z art. 385 ³ k.c., w części w której odnosiły się postanowień umownych dotyczących oprocentowania oraz do nadmiernych kosztów pozaodsetkowych udzielonej pożyczki. Art. 385 ¹ k.c. stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.(§1) Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową
w pozostałym zakresie.(§2)

Powód ani pozwany nie negowali, że postanowienia umowy pożyczki nie były uzgodnione indywidulanie z pozwanym, ani że pozwany umowę pożyczki zawierał jako konsument w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. Sąd dokonał zatem oceny umowy pod kątem powołanego przepisu. Znajduje on zastosowanie do postanowień umownych, które:

-

nie były z konsumentem uzgodnione indywidualnie - ten warunek umowa stron spełnia,

-

nie określają świadczeń głównych stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeżeli postanowienia te zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Ten warunek nie jest spełniony w odniesieniu do postanowień dotyczących odsetek umownych. Takie odsetki – jako wynagrodzenie pożyczkodawcy za udostępnienie kapitału, mogą być uznane za świadczenie główne. Ocenę taką wydaje się podzielać pozwany (por. str. 4 sprzeciwu pkt.6) Zgodnie z art. 385 ¹§1 k.c. in fine jeżeli postanowienia dotyczące odsetek umownych zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, to wiążą konsumenta
i nie mogą być uznane za niedozwolone. W ocenie Sądu postanowienia umowy zawartej przez pozwanego z bankiem odnoszące się do oprocentowania (§2 pkt.5, §3 pkt.1-11) są sformułowane w sposób jednoznaczny. Wskazano w nich w jaki sposób stopa oprocentowania uzależniona jest od stawki WIBOR 3M, w jaki sposób ustalana jest ta stawka przez bank dla potrzeb naliczania odsetek w poszczególnych okresach odsetkowych, gdzie jest publikowana ta stawka. Konsument w oparciu o te zapisy jest
w stanie zweryfikować wysokość oprocentowania i obliczyć ją na kolejny okres odsetkowy
w wyprzedzeniem dwóch dni roboczych. Pożyczkodawca z takim samym wyprzedzeniem jest w stanie ustalić tą wysokość. Nie ustala jej dowolnie i w dowolnym czasie. Interesy konsumenta nie doznają naruszenia.

Pozwany zarzucał, że w umowie pożyczki brak informacji o okolicznościach, w jakich oprocentowanie może się zmieniać, co wpływa na jego zmianę. Przeczy temu treść §3 pkt.7 umowy, gdzie wskazano, że zmiana stawki WIBOR 3M wpływa na wysokość oprocentowania. Pozwany zarzucał też, że postanowienia umowy zawężają parametry zmiany oprocentowania do 5 ostatnich dni roboczych okresu rozliczeniowego, co nie jest prawdą, gdyż takiego zapisu w umowie nie ma. Wbrew zarzutom pozwanego w umowie wskazano, gdzie publikowana jest wysokość wskaźnika WIBOR 3M.

Podsumowując – postanowienia umowy pożyczki zawartej przez pozwanego, dotyczące oprocentowania zmiennego, nie mogą być uznane za nie wiążące na podstawie art. 385 ¹§1 k.c. , ponieważ określają świadczenie główne pożyczkobiorcy i są sformułowane w sposób jednoznaczny.

Powyższy przepis może mieć natomiast zastosowanie do postanowień umowy dotyczących prowizji, która nie jest świadczeniem głównym. Umowa w części określającej prowizję tj. §2 pkt.7, jest sformułowana jednoznacznie, jasno, wprost wskazując wysokość prowizji na 5700 zł. Biorąc pod uwagę charakter umowy pożyczki, która może lecz nie musi być umową odpłatną, świadczeniem głównym jest niewątpliwie kapitał udzielonej pożyczki, który powinien być zwrócony. Świadczeniem takim w wypadku odpłatnej umowy pożyczki jest także wynagrodzenie za korzystanie z kapitału przez pożyczkobiorcę, przyjmujące zwykle postać odsetek kapitałowych. W umowie stron takie odsetki przewidziano. Postanowienia dotyczące dodatkowych kosztów, poza odsetkami, które powinien zapłacić pożyczkobiorca, nie określają świadczeń głównych w rozumieniu omawianego przepisu. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 27.10.2021 r. III CZP 43/20, w której stwierdzono, że wynagrodzenie prowizyjne (prowizja), stanowiące wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, przewidziane w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1083 ze zm.), nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. Oznacza to, że do tych postanowień umowy, które odnoszą się do pozaodsetkowych kosztów udzielonej pozwanemu pożyczki, przepis art. 385 ¹§1 k.c. może mieć zastosowanie.

Ponadto należy zbadać ważność tych zapisów umowy stron w świetle art. 58 k.c.
w zw. z art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Art. 58 k.c. stanowi on, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.(§1) Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. (§2) Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. (§3)

Pozwany zarzucał, że prowizja nie przystaje do warunków rynkowych i jest dodatkowym, obok odsetek umownych, wynagrodzeniem dla pożyczkodawcy. Należy zauważyć, że koszty pozaodsetkowe (w tym prowizja) mieszczą się z kosztach maksymalnych, określonych w art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jednakże w myśl wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
z 3.09.2020 r. C-84/19 warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i który przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu. W świetle powołanej uchwały Sądu Najwyższego z 27.10.2021 r. III CZP 43/20 okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r.
o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.)

Nie ulega wątpliwości, że pozaodsetkowe koszty pożyczki zgodnie z zapisami umowy stron wynosiły 5700 zł i nie przekraczały kapitału udzielonej pożyczki, wynoszącego 57000 zł. Nie narusza to art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Przedstawione poglądy orzecznictwa wskazują jednak, że zgodność zapisów umownych dotyczących pozaodsetkowych kosztów udzielonej pozwanemu pożyczki z art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, który określa ich maksymalną wysokość, nie przesądza, że w tej części umowa nie może być nieważna na podstawie art. 58§2 k.c., ewentualnie, że nie może być w stosunku do pozwanego w tym zakresie niewiążąca w myśl art. 385 ¹ § 1 k.c.

Analiza postanowień umownych, dotyczących prowizji prowadzi do wniosku, że są one dla pozwanego wiążące w całości. Pożyczkodawca ponosi koszt związany
z przygotowaniem umowy, w tym zgromadzeniem dokumentów, sprawdzeniem zdolności kredytowej klienta, uruchomieniem środków. Takie czynności jak sporządzenie dokumentów w stosownej ilości egzemplarzy, wprowadzenie danych umowy do systemów informatycznych banku, analiza wniosku pożyczkowego wymagają nakładów osobowych
i rzeczowych. To może uzasadniać żądanie prowizji. Jej zastrzeżenie nie stanowi obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Generalnie nie ma zakazu pobierania takiej opłaty przez pożyczkodawcę obok odsetek przewidzianych w art. 359 k.c. (odsetek kapitałowych). Przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. , poz. 993) przewidują wystąpienie pozaodsetkowych kosztów kredytu rozumianych jako wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek. Ustalają górny limit takich kosztów w art. 36 a. Nie może to jedynie prowadzić do naruszenia art. 385 ¹ k.c. i art. 58 k.c., ani przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. W przedmiotowej sprawie domaganie się przez powoda prowizji 5700 zł (10% kapitału pożyczki) nie narusza tych przepisów. P. koszty w zakresie prowizji nie naruszają art. 36 a ustawy o kredycie konsumenckim, ani dobrych obyczajów, nie naruszają interesów pozwanego jako konsumenta. Zasady współżycia społecznego
i dobre obyczaje zakładają wzajemną uczciwość i lojalność stron umowy oraz zakaz osiągania nieuzasadnionych korzyści kosztem drugiej strony. Żądanie prowizji w kwocie odpowiadającej wysokości 10% kapitału, w sytuacji gdy jest to jedyny koszt pozaodsetkowy, nie powoduje znaczącej nierównowagi wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Z tego względu postanowienia umowy pożyczki w części dotyczącej prowizji w ocenie Sądu wiążą pozwanego na podstawie art.385 ¹ k.c.

Pozwany opierał część zarzutów na przepisach ustawy z dnia 12 maja 2011 roku
o kredycie konsumenckim, powołując się na art. 45 tej ustawy, przewidujący sankcje kredytu darmowego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy (zwanej dalej u.k.k.), przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca
w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Przepisy ustawy o kredycie konsumenckim są wyrazem realizacji obowiązków wynikających
z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r.
w sprawie umów o kredyt konsumencki.

Art. 45 u.k.k. wprowadza do polskiego porządku prawnego instytucję tzw. sankcji kredytu darmowego. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c u.k.k. konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Jeżeli kredytodawca w umowie nie określił zasad i terminów spłaty kredytu, konsument zwraca kredyt w równych ratach, płatnych co miesiąc, od dnia zawarcia umowy. Pozwany złożył oświadczenie, o którym mowa w powołanym przepisie zarówno adresowane do banku-kredytodawcy (załączone do sprzeciwu), jak i do powoda – nabywcy wierzytelności banku (w treści sprzeciwu). Zarzucił naruszenie w umowie pożyczki art. 30 ust.1 pkt.6, 7 i 10 u.k.k.

W ocenie Sądu treść umowy pożyczki zawartej z pozwanym nie narusza żadnego
z przepisów wymienionych w art. 45 ust.1 u.k.k. Tylko naruszenie przez kredytodawcę przepisów wymienionych w art. 45 ust.1 u.k.k. uzasadnia zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Przez „naruszenie” rozumieć należy wyłącznie zupełny brak zamieszczenia
w umowie kredytu konsumenckiego konkretnych informacji lub postanowień wymienionych w art. 45 ust. 1 lub określenie ich w sposób wadliwy, nieprawidłowy, co aktualizować będzie się w zakresie określenia wysokości poszczególnych elementów (np. wysokości stóp oprocentowania, wysokości odsetek dziennych, całkowitego kosztu kredytu). Wskazuje na to w pierwszej kolejności literalne brzmienie art. 30 u.k.k., który wylicza postanowienia, które umowa powinna określać. Należy zatem wywnioskować, iż jego naruszenie może polegać tylko na sytuacji, gdy w danej umowie nie zamieszczono któregoś z tych postanowień lub postanowienie to zostało błędnie określone. Ideą wprowadzenia w u.k.k. obowiązku informacyjnego skorelowanego z surową sankcją kredytu darmowego, było założenie, by konsument mógł ocenić tak ryzyko związane z danym instrumentem finansowym, jak i ocenić konkurencyjność danego produktu, a zatem by mógł podjąć świadomą decyzję co do dokonania określonej transakcji kredytowej z bankiem. Sankcja kredytu darmowego nie powstaje, gdy kredytodawca naruszył obowiązek, którego źródłem nie jest przepis niewymieniony w art. 45 ust. 1 u.k.k., tj. inne postanowienie ustawy, zasady współżycia społecznego lub ustalone zwyczaje. Katalog przepisów określonych w art. 45 ust. 1 u.k.k. ma charakter zamknięty i ze względu na wyjątkowy, sankcyjny charakter regulacji, nie podlega wykładni rozszerzającej ani wnioskowaniu per analogiam. Nawet, gdy dane postanowienia umowy wymienione w art. 30 u.k.k. są zredagowane w sposób niejasny i budzący wątpliwości, to nie ma podstaw, aby stosować sankcję z art. 45 ust. 1 u.k.k., chyba że stopień niepewności czy niejasności wyklucza możliwość uznania, że dane uregulowanie umowne niesie za sobą w ogóle jakąkolwiek informację.

Należy zatem przeanalizować treść umowy zawartej przez bank, którego następcą prawnym jest powód z konsumentem – pozwanym pod kątem istnienia naruszeń, zarzuconych w sprzeciwie przy uwzględnieniu dodatkowo zasady proporcjonalności. Zgodnie z art. 23 Dyrektywy 2008/48/WE, państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Wykładając przepis z art. 45 u.k.k. w świetle zacytowanego art. 23 Dyrektywy – nakazującego proporcjonalność sankcji – należy wskazać, że skorzystanie z sankcji kredytu darmowego może być uprawnione jedynie w sytuacji,
w której naruszenie któregokolwiek z przepisów wymienionych w art. 45 ust. 1 u.k.k. mogło mieć wpływ na decyzję konsumenta odnośnie zawarcia umowy (por. pkt 73 uzasadnienia wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 9 listopada 2016 r., C-42/15 : „ art. 23 dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania”).

Odnosząc się zatem do zarzutów pozwanego dotyczących treści umowy pożyczki, należy stwierdzić, co następuje:

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt.6, 7 i 10 u.k.k. umowa o kredyt konsumencki powinna określać :

-

stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania wraz z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu (pkt.6);

-

rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia (pkt.7);

-

informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach (…) , prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie (pkt.10).

W ocenie pozwanego naruszenie ww. przepisów nastąpiło z uwagi na fakt, że kredytodawca uprawniony jest jedynie do pobierania odsetek od kwoty faktycznie wypłaconej kredytobiorcy, nie zaś również od pozaodsetkowych kosztów kredytu tj. prowizji za udzielenie kredytu. Kredytodawca pobierał bowiem odsetki również od kwoty pobranej tytułem prowizji za udzielenie kredytu, co miało bezpośrednie przełożenie na wysokość rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ( (...)), kwoty odsetek umownych, jak
i całkowitej kwoty do zapłaty.

To prawda, że umowa pożyczki przewiduje pobranie odsetek od kwoty prowizji.
W umowie tej zawarta została jednak informacja dotycząca:

-

stopy oprocentowania kredytu - w §2 pkt.5 i §3 pkt.4, 11

-

rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty – w §2 pkt.6

-

innych kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki - w §2 pkt.7

Informacje te zostały przedstawione w sposób jasny i zrozumiały, w szczególności co do odsetek (co już omówiono powyżej). W tym zakresie bank nie naruszył zatem obowiązku informacyjnego.

Pozwany nie ma racji twierdząc, że kredytodawca nie może pobierać odsetek od prowizji za udzielenie kredytu i wliczać ich do całkowitej kwoty do zapłaty. Takiego zakazu nie ma w przepisach u.k.k. Prowizja za udzielenie kredytu może być kredytowana i należy ją traktować jako kapitał, z którego korzysta konsument w tym sensie, iż nie jest zobowiązany do zapłaty prowizji jednorazowo, ale może rozłożyć jej spłatę na raty. Z tego względu pobieranie oprocentowania od prowizji nie stoi w sprzeczności z istotą odsetek kapitałowych, które zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego (art. 359 k.c.) stanowić mają wynagrodzenie za korzystanie z kapitału.

Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie podziela pogląd, wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 27 marca 2024 roku sygn. akt II Ca 106/24, że podstawą naliczania odsetek jest cały wypłacony kapitał kredytu, w tym jego część przeznaczona na sfinansowanie kosztów (prowizji). W uzasadnieniu tym przywołano szereg argumentów za tym przemawiających, tj:

a)  zgodnie z art. 359 § 1 i art. 481 § 1 k.c., odsetki nalicza się od sumy pieniężnej, która stanowi przedmiot świadczenia pieniężnego, podstawę naliczania odsetek stanowi zaś suma wierzytelności, przy umowie kredytowej – suma całego kapitału kredytu;

b)  zakaz anatocyzmu obejmuje tylko naliczanie odsetek za opóźnienie od zaległych odsetek (art. 481 § 1 k.c.), zatem dopuszczalne jest pobieranie odsetek od innych sum pieniężnych;

c)  potwierdza to wykładnia art. 5 pkt 10) u.k.k.:

-

językowa, bowiem posługuje się on sformułowaniem: „oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty”, bez wymogu, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta, czyli można jej dokonać także w celu pokrycia zobowiązań konsumenta, tak wobec kredytodawcy, jak i innej osoby (np. ubezpieczyciela) z tytułu kosztów związanych
z zaciągniętym kredytem (prowizji, składki ubezpieczeniowej),

-

systemowa, bowiem na tle przepisów o kredycie bankowym przyjmuje się, że odsetki nalicza się od całości kapitału kredytu, niezależnie od sposobu jego wypłacenia,

-

historyczna, gdyż przepis ten w pierwotnym brzmieniu przewidywał oprocentowanie stosowane do „całkowitej kwoty kredytu”, a od 17 stycznia 2014 r. wprowadzono sformułowanie: „oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty”,

-

funkcjonalna, gdyż nie ma podstaw, by odmiennie ustalać oprocentowanie
w zależności od technicznego sposobu sfinansowania kosztów w transakcji kredytowej,

d)  „całkowita kwota kredytu” nie obejmuje kredytowanych kosztów, ale w art. 5 pkt 10 u.k.k. nie użyto tego terminu ani nie odesłano do art. 5 pkt 7 u.k.k., wobec czego nie ma podstaw, przez odwołanie się do tego pojęcia, do wyłączenia sumy kredytowanych kosztów z podstawy naliczania oprocentowania;

e)  art. 3 lit. j dyrektywy 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki definiuje stopę oprocentowania kredytu, nie odsyła do pojęcia: „całkowita kwota kredytu” z art. 3 lit. l tej dyrektywy,

f)  wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, LEX nr 2023835, który dotyczy zakresu pojęcia „całkowita kwota kredytu”, które powstało na potrzeby ustalania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, a nie zasad naliczania odsetek od kredytu konsumenckiego;

g)  takie rozwiązanie, jak przyjęte w umowie zmniejsza koszty transakcyjne, gdyż umożliwia uzyskanie na podstawie jednej umowy całościowego finansowania, gdy kredytobiorca nie ma środków pieniężnych na pokrycie kosztów związanych
z zaciągniętym kredytem.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15.06.2023 r., I CSK 4175/22, dopuścił możliwość naliczania odsetek od części kapitału przeznaczonego na pokrycie kredytowanej prowizji. Wskazał, że:

Termin i sposób zapłaty tzw. przygotowawczej prowizji kredytowej może być określony
w umowie kredytu bankowego (art. 69 ust. 2 pkt 9 Prawa bankowego). Obowiązek zapłaty tej prowizji może powstać już w chwili oddania przez bank sumy kredytu do dyspozycji kredytobiorcy. Jeśli tak skonstruowana jest umowa, a kredytobiorca na te warunki przystaje i zdecyduje się do zapłaty prowizji przygotowawczej nie ze środków własnych, które by przekazał bankowi, lecz ze środków, o których udostępnienie umówił się z bankiem, to środki przekazane na ten cel kredytobiorcy zwiększają jego zadłużenie kredytowe , które powinno być spłacane zgodnie z harmonogramem i z obciążeniem odsetkowym uzgodnionym przez strony.

W świetle powyższych rozważań pozwany nie ma racji zarzucając, że kredytodawca nie może naliczać odsetek od skredytowanych kosztów kredytu. Żaden przepis prawa tego nie zakazuje, a pojęcie: „udziela pożyczki” (§ 2 pkt.1 umowy) nie jest tożsame z kwotą wypłaconą „do rąk” konsumenta. Forma bezpośredniego przelania kwoty prowizji na rachunek banku jedynie ułatwia i upraszcza rozliczenia i co do istoty niczym nie różni się od sytuacji, gdyby bank przy zawarciu umowy wypłacił do rąk kredytobiorcy kwotę prowizji, a następnie kredytobiorca oddał by ją pracownikowi banku czy wpłacił na rachunek banku celem spłaty prowizji.

Skoro jest dopuszczalne pobieranie oprocentowania od kredytowanych kosztów kredytu,
w tym prowizji, to – wbrew zarzutom pozwanego - nie doszło do:

-

nieprawidłowego zaniżenia (...) (poprzez zawyżenie całkowitej kwoty kredytu polegające na ujęcie kosztu kredytu w całkowitej kwocie kredytu),

-

ani do nieprawidłowego określenia wysokości odsetek (wysokość oprocentowania jest taka sama dla całej kwoty kredytu, w ty kredytowanej prowizji),

-

ani do nieprawidłowego poinformowania o kosztach kredytu (skoro w §2 pkt.3 umowy wskazano kwotę 19965,75 zł jako całkowity koszt pożyczki, obejmujący prowizję
i odsetki).

W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do zastosowania sankcji przewidzianej w art. 45 u.k.k. Pozwany nie może zwolnić się od zapłaty umówionych odsetek i pozaodsetkowych kosztów udzielonej pożyczki i zobowiązany jest do zwrotu całej kwoty wskazanej w tej umowie, wraz z odsetkami za opóźnienie, które przewiduje §3 pkt. 18 i 33 umowy stron. Pozwany nie ma tym samym racji, zarzucając bezpodstawność wypowiedzenia umowy. Nie było przez niego kwestionowane, że w dacie tego wypowiedzenia spłacono jedynie 29479 zł, co oznacza, że pozwany nie zwrócił nawet pełnej kwoty, jaka została mu wypłacona (57000 zł). W umowie przewidziano, że wypowiedzenie jej przez kredytodawcę może mieć miejsce w razie niedotrzymania przez pożyczkobiorcę warunków udzielenia pożyczki. Skoro pozwany zaprzestał jakichkolwiek spłat w 2020 r., mimo, że był zobowiązany do zapłaty kolejnych rat, to zaszły podstawy do wypowiedzenia umowy.

Kapitał pożyczki pozostały do spłaty to 41221,96 zł. Pozostałe do spłaty koszty udzielonej pożyczki, w tym prowizja i odsetki umowne, to 16307 zł. Należą się także powodowi dalsze odsetki ustawowe za opóźnienie od niespłaconego kapitału w kwocie 1364,53 zł za okres do dnia wypowiedzenia umowy i w kwocie 3336,88 zł, obliczone od dnia następnego po nabyciu wierzytelności. Uwzględniono zatem powództwo w całości na podstawie art. 720 k.c. i §3 pkt.30 umowy pożyczki. Dalsze odsetki za opóźnienie zasądzono na podstawie art. 481 § 2 ¹ i § 2 ² k.c. w zw. z art. 505 ³⁷§2 k.p.c. Powód domagał się odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, a z uwagi na treść art. 505 ³⁷§2 k.p.c. wniesienie pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym odnosi skutek w niniejszym postępowaniu.

Orzeczenie w zakresie kosztów procesu oparto o przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. zgodnie z którym strona przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi koszty celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, w tym wynagrodzenie pełnomocnika fachowego strony. Koszty procesu poniesione przez powoda wyniosły łącznie 8529 zł, w tym: 3112 zł tytułem opłaty od pozwu uiszczonej przez powoda, 17 zł tytułem opłaty skarbowej za pełnomocnictwo udzielone przez powoda, 5400 zł tytułem stawki wynagrodzenia pełnomocnika powoda na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (§2 pkt.6).