Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kielcach

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 21 października 2025 roku

Pozwem złożonym dnia 18 czerwca 2025 roku strona powodowa Skarb Państwa Okręgowy Urząd Miar w K. domagał się zasądzenia od pozwanej M. W. kwoty 181,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 24 listopada 2022 roku do dnia zapłaty oraz wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu pozwu strona powodowa wskazała, iż w dniu 7 listopada 2022 roku została wysłana nota obciążeniowa do pozwanej, wystawiona w związku z istniejącym zadłużeniem powstałym wskutek nieterminowego regulowania zobowiązania wynikającego z zawartej umowy i wystawionej faktury na kwotę 196,80 zł z terminem zapłaty 21.10.2020r. Podała, że przedmiotowa faktura została zapłacona w dniu 22 październik 2020r. Pomimo doręczenia noty obciążeniowej wraz z wezwaniem do zapłaty należność nie została uregulowana. Podniosła, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych wierzycielowi od dnia nabycia uprawnień do odsetek przysługuje od dłużnika równowartość 40 euro tj. 181,07 zł. (k.3-4)

W dniu 26 czerwca 2025 roku Sąd Rejonowy w Kielcach V Wydział Gospodarczy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie o sygn. akt V GNc 2120/25 zgodnie z żądaniem pozwu. (k. 15)

W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwana M. W. zaskarżyła wydane orzeczenie w całości, podniosła zarzut przedawnienia roszczenia a nadto brak podstawy prawnej do dochodzenia przez Skarb Państwa rekompensaty oraz sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. W uzasadnieniu pozwana wskazała, że powód nie posiada statusu przedsiębiorcy. Nadto roszczenie jest przedawnione oraz jednodniowe opóźnienie w zapłacie zostało spowodowane w sytuacji gdy pozwany w terminie złożył polecenie przelewu zaś środki wpłynęły w dniu następnym. Poza tym wskazała, że zarachowanie środków na rachunku powoda miało miejsce w 2020 roku, zatem roszczenie uległo przedawnieniu w 2023 roku i nie ma tu znaczenia kiedy wystosowano wezwanie do zapłaty rekompensaty, samo wezwanie nie przerywa biegu przedawnienia. Wskazała, że zadanie rekompensaty w sytuacji gdy powód nie poniósł żadnych kosztów windykacji pozostaje sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. (k.21-22v)

Sąd zważył co następuje:

Zgodnie z art. 505 ⁸ § 4 k.p.c. w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza czterech tysięcy złotych, uzasadnienie wyroku ogranicza się do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

Okoliczności faktyczne sprawy pozostawały pomiędzy stronami bezsporne. Przedmiotowym powództwem strona powodowa żądała zapłaty kwoty 181,07 zł tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności tj. równowartości kwoty 40 euro. Niniejsza należność została naliczona przez stronę powodową w związku z opóźnieniem w zapłacie przez pozwaną faktury nr (...) na kwotę 196,80 zł. Ostatecznie faktura ta została uregulowana przez pozwaną z jednodniowym opóźnieniem. W rezultacie czego strona powodowa obciążyła pozwaną notą obciążeniową nr (...) z dnia 14 października 2022r.

Pozwana M. W. zakwestionowała żądanie powoda. Podniosła zarzut przedawnienia roszczenia, braku podstawy prawnej do dochodzenia przez Skarb Państwa rekompensaty oraz sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego.

Podstawę prawną żądania pozwu stanowi art. 10 ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o nadmiernych opóźnieniach w transakcjach handlowych (Dz. U. Z 2016 roku, poz. 684 ze zm.)

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ww. ustawy z 8 marca 2013 r. wierzycielowi od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:

1) 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5.000 złotych;

2) 70 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5.000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych,

przeliczonej na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne, stanowiącej rekompensatę za koszty odzyskiwania należności.

Wątpliwości nie budzi, iż rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione. Roszczenie o rekompensatę w wysokości 40 euro powstaje po upływie terminów zapłaty ustalonych w umowie lub ustalonych zgodnie z art. 7 ust. 3 i art. 8 ust. 4 tej ustawy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. III CZP 94/15, OSNC 2017/1/5).

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu przedawnienia podniesionego przez pozwaną. Wskazać należy, że termin przedawnienia roszczenia o rekompensatę za koszty odzyskiwania należności, opartego na art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (poprzednio pod nazwą: ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych; tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 118), określa art. 118 k.c.

Zgodnie zaś z art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2021 r. III CZP 37/20) Sąd przy tym podziela wyrażoną przez Sąd Najwyższy w uchwale z 30 września 2021 r. (III CZP 37/20) tezę, zgodnie z którą na podstawie zacytowanego art. 118 k.c. roszczenie o zapłatę rekompensaty za koszty odzyskiwania należności w transakcjach handlowych – jako roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – wynosi 3 lata. Żaden inny przepis ustawy nie określa odmiennego terminu przedawnienia dla omawianej rekompensaty. Słusznie Sąd Najwyższy zaakcentował powyższą uchwałą, że roszczenie o zapłatę rekompensaty nie jest roszczeniem wynikającym z konkretnego typu umowy, ale roszczeniem przysługującym w transakcjach handlowych. Nie jest dlatego istotne, czy przedsiębiorcy zawierają umowę sprzedaży, umowę dostawy, umowę o dzieło czy jakąś umowę nienazwaną. Niezależnie, jaki termin przedawnienia prawo przewiduje dla takiej umowy, termin przedawnienia roszczenia o rekompensatę wynosi w każdym przypadku 3 lata.

Wskazać należy, iż termin przedawnienia roszczeń z tytułu rekompensaty należy liczyć od dnia nabycia uprawnienia do odsetek po terminie wymagalności. W przedmiotowej sprawie 30 – dniowy termin zapłaty faktury nr (...) z dnia 21.09.2020r. upływał w dniu 21.10.2020r., wobec czego wskazać należy, iż od dnia 22.10.2020r. dłużnik pozostawał w opóźnieniu i od tego dnia należy liczyć upływ 3-letniego terminu przedawnienia. Zgodnie z tym termin przedawnienia roszczeń z tytułu rekompensaty upływał wraz z dniem 31.12.2023 r. tj. na ostatni dzień roku kalendarzowego zgodnie z treścią art. 118 k.c.

W myśl art. 120 § 1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Jednakże jak wynika z treści art. 123 §1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Zaznaczyć przy tym należy, iż podjęcie przez stronę powodową jako wierzyciela czynności wystawienia noty obciążeniowej w 2022 roku, czy też wezwania do zapłaty nie przerwało biegu dochodzonego roszczenia o rekompensatę na podstawie powyższych przepisów prawa.

Strona powodowa z przedmiotowym powództwem do tut. sądu wystąpiła dopiero w dniu 18 czerwca 2025 r., a więc po upływie terminu przedawnienia dla żądanego roszczenia z tytułu rekompensaty, który upłynął w dniu 31 grudnia 2023 r. W związku z czym roszczenie jako przedawnione nie podlegało uwzględnieniu.

Poza powyższym Sąd pragnie wskazać, że również uzasadnionym okazał się zarzut pozwanej w zakresie braku podstawy prawnej do dochodzenia przez Skarb Państwa rekompensaty z uwagi na brak podmiotowości przedsiębiorcy po stronie powoda. Zgodnie z at. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (poprzednio pod nazwą: ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych; tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 118) przepisy ustawy stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221, 641 i 803). Jednakże transakcja zawarta przez podmiot zarządzany przez Skarb Państwa z przedsiębiorcą, w przypadku gdy to przedsiębiorca jest dłużnikiem, nie podlega rygorowi ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1790). Oznacza to, że podmiot zarządzany przez państwo nie może się domagać odsetek za opóźnienie przewidzianych w tej ustawie, gdyż nie ma on statusu przedsiębiorcy w oparciu o art. 4 Ustawy Prawo (...). W związku z czym pomimo, iż transakcja wiążąca strony miała charakter transakcji handlowej, tj. odpłatnego świadczenia usługi, to nie była ona zawierana pomiędzy przedsiębiorcami po każdej ze stron, w konsekwencji czego po stronie powodowej był brak wymagalnej podmiotowości i również z tego względu powództwo nie podlegało uwzględnieniu.

Na marginesie Sąd wskazuje, że w okolicznościach niniejszej sprawy w ocenie Sądu żądanie zapłaty przez stronę powodową równowartości kwoty 40 euro tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności stanowiło nadużycie prawa podmiotowego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt III CZP 94/15 (OSNC 2017/1/5) wyraził stanowisko, że mając na uwadze dolegliwość dla dłużnika takiej sankcji, do sądu orzekającego w sprawach o przyznanie równowartości 40 euro, należy zbadanie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy wierzyciel nie nadużył przyznanego mu prawa, biorąc pod uwagę art. 5 k.c. Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zasady współżycia społecznego rozumiane jako powszechnie akceptowane w społeczeństwa reguły uczciwego, rzetelnego, lojalnego postępowania, zasady słuszności, dobrych obyczajów, etycznego zachowania wobec drugiego człowieka, umożliwiają dostosowanie ogólnych norm prawa do konkretnego stanu faktycznego przy uwzględnieniu systemu ocen lub zasad postępowania o charakterze pozaprawnym. Celem wprowadzenia możliwości dochodzenia rekompensaty za opóźnienie w zapłacie było z jednej strony motywowanie dłużników do dotrzymywania umówionych terminów, a z drugiej danie wierzycielom możliwości prostszego (bo bez wykazywania poniesionych kosztów) instrumentu dochodzenia ich zwrotu od dłużnika. Przepis art. 5 k.c. może być wykorzystany jako tama przeciwko nadużyciu prawa podmiotowego przyznanego przez przepis normujący którąkolwiek z instytucji cywilistycznych.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że w okolicznościach niniejszej sprawy żądanie przez stronę powodową kwoty 181,07 zł stanowiącej równowartość kwoty 40 euro stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Biorąc pod uwagę cel wprowadzenia powyższej regulacji, a więc motywacje do terminowej zapłaty należności przez kontrahentów z jednej strony, z drugiej zaś strony danie wierzycielom możliwości prostszego (bo bez konieczności wykazywania poniesionych kosztów) instrumentu dochodzenia ich zwrotu od dłużnika, należy jednoznacznie podkreślić, że nie miała ona prowadzić do wzbogacenia się wierzycieli. Celem wprowadzenia powyższej instytucji było bowiem stworzenie mechanizmów ochronnych dla podmiotów gospodarczych dokonujących dostaw towaru oraz świadczących usługi, ochrona rynku wewnętrznego i zapewnienie wzrostu konkurencyjności. Samo nazewnictwo powyższej regulacji jako rekompensaty za koszty odzyskiwania należności daje podstawę do przyjęcia, że miała ona prowadzić do wynagrodzenia wierzycielom strat poniesionych w związku z nieterminową spłatą, w tym polegających na konieczności przeprowadzenia działań windykacyjnych. Nie miała ona jednak stanowić dodatkowego zarobku w związku z zawieranymi transakcjami handlowymi.

Zauważyć należy, że skorzystanie z tejże klauzuli generalnej z art. 5 k.c. ma bowiem na celu zapobieganie sytuacji, w której wykorzystanie uprawnień wynikających z przepisów prawa prowadziłoby do skutków nieaprobowanych ze względu na zasady współżycia społecznego czy też skutków dalekich w sposób zasadniczy od celu danej regulacji prawnej, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Należało wziąć pod uwagę fakt, że opóźnienie pozwanej w zapłacie należności było bardzo niewielkie – 1 dzień. Poza tym należność z tytułu nieopłaconej w terminie faktury nr (...) (1 dzień opóźnienia) oscylowała w niskiej wartości tj. wynosiła 196,80 zł. Istotnym przy tym jest, że strona powodowa nie podjęła z tego tytułu żadnych czynności windykacyjnych wobec pozwanej, ograniczając się jedynie do wysyłania za pośrednictwem poczty wezwania do zapłaty. Co więcej pozwana uiściła zobowiązania wobec strony powodowej z tytułu wystawionych faktur.

Wobec powyższego żądanie zasądzenia równowartości 40 euro nie mogło zostać uwzględnione, gdyż żądanie pozwu w tym zakresie należało uznać za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 5 k.c.). Podkreślić należy bowiem jeszcze raz, że uchybienie w terminie zapłaty w przedmiotowej sprawie pozostaje niewielkie – 1 dzień, nadto wartość wystawionej faktury oscyluje na niewielką kwotę, zbliżoną niemalże do kwoty samej rekompensaty.

W ocenie Sądy korzyść finansowa w oparciu o powyższe ustalenia, której domaga się strona powodowa, jest zupełnie nieproporcjonalna do zaniechania pozwanej. W konsekwencji Sąd uznał, że choć zasadniczym celem sankcji w kwocie 40 euro jest niewątpliwie zmotywowanie dłużnika do terminowej zapłaty należności, to zdecydowanie nie może być ona sposobem na osiągnięcie dodatkowych dochodów, a co ocenić należy jako niedopuszczalne w świetle art. 5 k.c. Przepis umożliwiający wierzycielowi domaganie się rekompensaty za koszty odzyskiwania należności uiszczonych po terminie ma na celu skłonienie dłużnika do terminowych płatności, a jednocześnie uprawnienie wierzyciela do odzyskania poniesionych kosztów, i tak też powinien być wykorzystywany. A contrario, użycie tego przepisu do innych celów, uznać należy za sprzeczne z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem.

Wobec powyższego Sąd, w szczególności mając na względzie fakt przedawnienia powództwa, a także pozostałe powyższe zważania, Sąd przyjął, iż zaistniały podstawy do oddalenia powództwa w całości.

Mając na uwadze powyższe, w pkt I wyroku Sąd oddalił powództwo Skarbu Państwa Okręgowego Urzędu Miar w K..

O kosztach procesu w zakresie pierwszej sprawy Sąd orzekł w punkt II wyroku na podstawie art. 98 § 1, § 1 ¹, § 3 i art. 99 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Na zasądzone na rzecz pozwanej koszty procesu złożyły koszty zastępstwa procesowego w wysokości 90,00 zł ustalone na podstawie § 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r. poz. 1800 ze zm.) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Sędzia Anna Jermak

ZARZĄDZENIE

1. Odnotować w systemie.

2. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda.

Sędzia Anna Jermak

K., dnia 4 listopada 2025 roku