Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kielcach

POSTANOWIENIE

Dnia 24 października 2025 roku

Sąd Rejonowy w Kielcach I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Dobrosława Szydłowska

po rozpoznaniu w dniu 24 października 2025 roku w Kielcach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku A. B. (1)

przy udziale A. B. (2) i M. B. (1)

o dział spadku po W. B. i podział majątku wspólnego

postanawia:

1.  ustalić, że w skład majątku wspólnego zmarłego W. B. i uczestniczki A. B. (2) wchodzi:

a)  wierzytelność z tytułu nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestniczki A. B. (2) w postaci nieruchomości położonej przy ul. (...) w K., obejmującej działkę o numerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Kielcach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) - w wysokości 357.720 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem tysięcy siedemset dwadzieścia złotych);

b)  wierzytelność z tytułu nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestniczki A. B. (2) w postaci nieruchomości położonej przy ul. (...) w K., obejmujące działkę o numerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Kielcach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) – w wysokości 406.889 (czterysta sześć tysięcy osiemset osiemdziesiąt dziewięć złotych);

2.  ustalić, że w skład spadku po W. B. wchodzi:

a)  wierzytelność z tytułu ½ nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestniczki A. B. (2) w postaci nieruchomości położonej przy ul. (...) w K. o numerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Kielcach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) - w wysokości 178.860 zł (tysiąc siedemdziesiąt osiem tysięcy osiemset sześćdziesiąt złotych);

b)  wierzytelność z tytułu ½ nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestniczki A. B. (2) w postaci nieruchomości położonej przy ul. (...) w K. o numerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Kielcach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) – w wysokości 203.445 zł (dwieście trzy tysiące czterysta czterdzieści pięć złotych);

3.  w drodze działu spadku po W. B. połączonego z podziałem majątku wspólnego zgromadzonego z A. B. (2) zasądzić od uczestniczki A. B. (2) na rzecz wnioskodawcy A. B. (1) kwotę 92.645,67 zł (dziewięćdziesiąt dwa tysiące sześćset czterdzieści pięć złotych 67/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty;

4.  oddalić wniosek ewentualny A. B. (1) o zasądzenie na jego rzecz od A. B. (2) należności tytułem zwrotu nakładów w pozostałym zakresie;

5.  oddalić wniosek A. B. (1) o zasądzenie na jego rzecz od M. B. (1) należności tytułem rozliczenia nakładów;

6.  zasądzić od wnioskodawcy A. B. (1) na rzecz A. B. (2) kwotę 15.161,82 zł (piętnaście tysięcy sto sześćdziesiąt jeden złotych 82/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem rozliczenia spłaconych przez uczestniczkę długów spadkowych;

7.  zasądzić od uczestnika M. B. (1) na rzecz A. B. (2) kwotę 15.161,82 zł (piętnaście tysięcy sto sześćdziesiąt jeden złotych 82/100 ) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem rozliczenia spłaconych przez uczestniczkę długów spadkowych;

8.  oddalić wniosek A. B. (2) o zasądzenie na jej rzecz od M. B. (1) należności tytułem zwrotu nakładów;

9.  oddalić wniosek M. B. (1) o zasądzenie na jego rzecz od A. B. (2) należności tytułem zwrotu nakładów poczynionych na majątek osobisty A. B. (2);

10.  oddalić wniosek M. B. (1) o zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawcy A. B. (1) należności tytułem zwrotu nakładów;

11.  przyznać z sum Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Kielcach na rzecz adw. M. A. wynagrodzenie za pełnione czynności kuratora uczestniczki A. B. (2) w kwocie 6.642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote);

12.  nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach od wnioskodawcy A. B. (1) z zasądzonego na jego rzecz w punkcie 3 roszczenia kwotę 5.436,68 zł (pięć tysięcy czterysta trzydzieści sześć złotych 68/100) , od uczestnika M. B. (1) kwotę 5.436,68 zł (pięć tysięcy czterysta trzydzieści sześć złotych 68/100) , zaś od uczestniczki A. B. (2) z zasądzonego na jej rzecz w punkcie 6 roszczenia kwotę 12.078,68 zł (dwanaście tysięcy siedemdziesiąt osiem złotych 68/100) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

13.  stwierdzić, że w pozostałym zakresie strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sędzia Dobrosława Szydłowska

Sygnatura akt I Ns 260/17

UZASADNIENIE

We wniosku złożonym w tutejszym Sądzie w dniu 17 marca 2017 roku A. B. (1) domagał się działu spadku po ojcu W. B. połączonego z podziałem majątku wspólnego spadkodawcy i jego małżonki A. B. (2).

Wnosił o ustalenie, iż w skład majątku wspólnego W. i A. małżonków B. wchodzą nakłady poczynione ze środków z majątku wspólnego na nieruchomości stanowiące majątek osobisty A. B. (2) polegające na wybudowaniu dwóch budynków mieszkalnych - na działce o numerze ewidencyjnym (...) położonej przy ul. (...) w K., dla której urządzona jest księga wieczysta o numerze (...) oraz na działce o numerze ewidencyjnym (...) położonej przy ul. (...) w K., dla której urządzona jest księga wieczysta o numerze (...).

Jednocześnie wnosił o ustalenie, że w skład spadku po W. B. wchodzi udział wynoszący ½ części w nakładach poczynionych z majątku wspólnego na opisane powyżej nieruchomości A. B. (2) i określił, że wartość nakładów w postaci wybudowania budynku mieszkalnego zarówno na nieruchomości o numerze ewidencyjnym (...), jak i na nieruchomości o numerze ewidencyjnym (...) stanowi w obu przypadkach równowartość kwoty około 200.000 zł.

W tym stanie rzeczy domagał się dokonania działu spadku po zmarłym W. B. poprzez przyznanie na rzecz wnioskodawcy przysługującej mu w drodze spadkobrania 1/3 części z ½ udziału w wartości nakładów poczynionych przez zmarłego W. B. na nieruchomości będące majątkiem osobistym uczestniczki A. B. (2) i zasądzenie od A. B. (2) na jego rzecz kwoty 67 000 zł.

Nadto wniósł o zasądzenie od uczestników na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku A. B. (1) wskazał, że A. B. (2) i W. B. pozostawali w związku małżeńskim i w czasie trwania małżeństwa łączył ich ustrój ustawowej wspólności majątkowej. Uczestniczka A. B. (2) otrzymała w darowiźnie od rodziców cztery nieruchomości, w tym nieruchomość przy ul. (...) i przy ul. (...) w K.. Zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy, na obu nieruchomościach poczyniono nakłady z majątku wspólnego małżonków szacowane na wartość po 200 000 złotych poprzez wzniesienie budynków mieszkalnych. Spadkobiercami W. B. są: małżonka A. B. (2) oraz synowie M. B. (1) i A. B. (1) po 1/3 części każde z nich. Aktualnie właścicielem obu wskazanych nieruchomości jest uczestnik M. B. (1) na skutek darowizny dokonanej przez matkę A. B. (2). Wnioskodawca argumentował, że roszczenie z tytułu rozliczenia nakładów kieruje przeciwko A. B. (2), ponieważ w chwili dokonywania nakładów była ona właścicielem nieruchomości (k. 3-7).

W odpowiedzi na wniosek z 20 kwietnia 2017 roku, uczestnicy A. B. (2) i M. B. (1) co do zasady przyłączyli się do wniosku o dział spadku po W. B. i podział majątku. Zwrócili jednocześnie uwagę na konieczność doliczenia do masy spadkowej po zmarłym spadkodawcy darowizn dokonanych za życia W. B., a uczynionych na rzecz wnioskodawcy A. B. (1), to jest: lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. (...), numer lokalu (...), o powierzchni 50 m2 o wartości około 170 000 zł, samochodu osobowego marki T. i samochodu osobowego marki O..

Uczestnicy wnieśli również o:

- rozszerzenie wniosku o udział spadkowy jaki przysługiwał spadkodawcy w majątku po rodzicach – w nieruchomości położonej w Z. oznaczonej nr 2 o powierzchni 1,44 ha;

- zaliczenie na poczet żądanej przez wnioskodawcę spłaty darowizny uczynionej na rzecz wnioskodawcy przez uczestniczkę A. B. (2) w dniu 6 stycznia 2005 roku w postaci działki nr (...), którą to działkę wnioskodawca sprzedał w części małżeństwu (...) za kwotę 300.000 złotych, a z części został wywłaszczony przez Gminę K.;

- rozliczenie w pozostałej po spadkodawcy W. B. masie spadkowej dwóch kredytów zaciągniętych za życia w wysokości 126.500 zł w (...) Banku obecnie w (...) Bank (...), który to dług obecnie spłaca uczestniczka A. B. (2);

- ustalenie, że w związku z wcześniej dokonanymi darowiznami udział w spadku po zmarłym spadkodawcy W. B., wnioskodawcy A. B. (1) został całkowicie zaspokojony.

W uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek uczestnicy wskazali, że A. B. (1) otrzymał za życia W. B. szereg darowizn. Ponadto w dniu 6 maja 2009 roku uczestniczka A. B. (2) wraz ze spadkodawcą i uczestnikiem M. B. (1), zaciągnęli w KB (...) Banku (obecnie bank (...)) kredyt na kwotę 100 000 złotych na dokończenie budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego przy ul. (...) w K., a w dniu 18 września 2009 roku uczestniczka A. B. (2) oraz spadkodawca zaciągnęli kolejny kredyt na kwotę 26 500 złotych również na dokończenie tej samej budowy. Wraz z odsetkami wysokość tych kredytów wynosiła 187 320,82 zł. Od śmierci W. B. te kredyty spłaca uczestniczka A. B. (2). W treści odpowiedzi na wniosek uczestnicy sprecyzowali, że nie wnoszą o rozliczenie nadpłaty ponad przysługujący wnioskodawcy udział spadkowy (k. 26-28).

W toku postępowania stanowiska stron ewoluowały.

W piśmie z 24 maja 2017 roku uczestnik M. B. (1) zgłosił do rozliczenia w niniejszej sprawie darowiznę uczynioną przez spadkodawcę na rzecz wnioskodawcy w 1998 roku w wysokości 10 000 zł, którą A. B. (1) przeznaczył na zakup pawilonu handlowego przy ul. (...) w K. (k. 95).

W piśmie z 13 lipca 2022 roku A. B. (1) wniósł o ustalenie, że w skład spadku wchodzą także rzeczy ruchome: piła z frezarką o wartości 200 złotych, ruchomości stanowiące wyposażenie garażu o łącznej wartości 1 000 złotych, takiej jak: imadło, szlifierka, narzędzia, klucze, podnośnik do samochodu (k. 693).

Na rozprawie w dniu 31 marca 2023 roku strony zawarły ugodę sądową co do podziału majątku ruchomego wchodzącego w skład spadku po W. B. i oświadczyły, że ugoda wyczerpała ich wszelkie roszczenia związane z podziałem majątku ruchomego wchodzącego w skład spadku po W. B. i kończy definitywnie postępowanie w tym zakresie. Wobec powyższego postępowanie o dział spadku w zakresie ruchomości zostało umorzone (k. 868).

Na rozprawie w dniu 26 marca 2025 roku wnioskodawca oświadczył, że wobec zapadłego przed Sądem Rejonowym w Brzesku postanowienia obejmującego składnik masy spadkowej w postaci udziału W. B. w nieruchomości położonej w Z., cofa wniosek o dokonanie działu tego składnika majątkowego. Uczestnicy wyrazili zgodę na cofnięcie wniosku w tym zakresie (k. 1056). Postanowieniem z 26 marca 2025 roku Sąd umorzył postępowanie w części dotyczącej składnika masy spadkowej w postaci udziału spadkodawcy w nieruchomości oznaczonej numerem 2 położonej w Z. (k. 1055).

Swoje ostatecznie stanowisko wnioskodawca A. B. (1) zajął w piśmie z 25 października 2023 roku. W tymże piśmie A. B. (1) wnosił o zasądzenie od M. B. (1) kwoty 127.435 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 93.917 zł od dnia 16 sierpnia 2021 roku, a od kwoty 33 518 zł od 3 kwietnia 2023 roku do dnia zapłaty, to jest kwoty odpowiadającej 1/3 wierzytelności wchodzącej w skład spadku po W. B.. Jako podstawę tego roszczenia wskazał art. 405 k.c. W przypadku przyjęcia innej podstawy prawnej z ostrożności podtrzymał żądanie ewentualne o zasądzenie od A. B. (2) kwoty 127 435 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 93.917 złotych od dnia 16 sierpnia 2021 roku oraz ustawowymi odsetkami od kwoty 33 518 zł od 3 kwietnia 2023 roku do dnia zapłaty.

Kurator częściowo ubezwłasnowolnionej w toku postepowania uczestniczki A. B. (2) wyraził ostateczne stanowisko w piśmie z 15 listopada 2024 roku. Co do zasady przyłączył się do wniosku o dokonanie podziału majątku wspólnego W. i A. B. (2) oraz działu spadku po W. B.. Wniósł przy tym o:

- zasądzenie od uczestnika M. B. (1) na rzecz uczestniczki A. B. (2) kwoty 127.435 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 93.917 zł od dnia 16 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 33.158 zł od dnia 3 kwietnia 2023 roku do dnia zapłaty tytułem kwoty odpowiadającej 1/3 wierzytelności wchodzącej w skład spadku po W. B.;

- zasądzenie od uczestnika M. B. (1) na rzecz uczestniczki A. B. (2) kwoty 15 161,82 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem rozliczenia długów spadkowych po zmarłym spadkodawcy w postaci spłaconych przez uczestniczkę kredytów;

- zasądzenie od wnioskodawcy A. B. (1) na rzecz uczestniczki A. B. (2) kwoty 15.161,82 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem rozliczenia długów spadkowych po zmarłym spadkodawcy w postaci spłaconych przez uczestniczkę kredytów;

- oddalenie żądania ewentualnego wnioskodawcy, tj. żądania zasądzenia jakichkolwiek kwot od A. B. (2).(k. 956-957).

Uczestnik M. B. (1) wyraził swoje ostateczne stanowisko w piśmie z 10 października 2023 roku. W tymże piśmie wniósł o:

- ustalenie, że w skład masy spadkowej po spadkodawcy W. B. wchodzą następujące składniku majątkowe:

- wierzytelność z tytułu nakładów na budowę domu przy ul. (...) (ul. (...)) w K. w wysokości 241.085, zł, tj. ½ wartości nakładów ustalonych przez biegłą A. O.,

- wierzytelność z tytułu nakładów na budowę domu przy ul. (...) w K. w wysokości 163.360 zł, tj. wartość nakładów ustalonych przez biegłą A. O., po pomniejszeniu jej o wartość służebności mieszkania ustanowionej w umowie darowizny na rzecz uczestniczki A. B. (2), w wysokości ustalonej przez biegłego A. D. na kwotę 58.937 zł;

- darowizny dokonane przez spadkodawcę W. B. z jego majątku osobistego na rzecz wnioskodawcy A. B. (1), a to: nowy samochód O. darowany w 1991 roku, którego wartość biegł M. S. określił w swej opinii na kwotę 24.000 zł, nowy motocykl (...) – którego wartość biegły M. S. określił w swojej opinii na kwotę 17.000 zł;

- wkład mieszkaniowy na mieszkanie typu lokatorskiego przy ul. (...) otrzymany przez wnioskodawcę na mocy umowy darowizny z 11 listopada 1986 roku od spadkodawcy W. B. według stanu z daty dokonania darowizny a cen obecnych – o wartości wynikającej z opinii biegłej A. O. w kwocie 63.368 zł;

- rozliczenie darowizn w niniejszym postępowaniu zgodnie z zasadami określonymi w art. 1042 k.c. poprzez pomniejszenie ewentualnej należnej na rzecz wnioskodawcy spłaty.

- zasądzenie ewentualnych spłat z tego tytułu na rzecz wnioskodawcy od uczestniczki A. B. (2), w związku ze stanowiskiem uczestnika M. B. (1) odwołującym zgodę na zasądzenie od niego na rzecz wnioskodawcy A. B. (1) ewentualnych spłat;

- zasądzenie na jego rzecz od wnioskodawcy A. B. (1) kwoty 22 758,54 zł tytułem nakładów poniesionych przez uczestnika M. B. (1) na schedę spadkową, na którą składają się:

a.  kwota 12 546,83 zł stanowiąca wartość nakładów uczestnika na dom przy ul. (...), po ich podziale na udział spadkodawcy w wysokości ½ w majątku wspólnym oraz podziale na udziały spadkobierców po W. B. w wysokości 1/3,

b.  kwota 4 656,16 zł stanowiąca wartość nakładów uczestnika na dom przy ul. (...), po ich podziale na udział spadkodawcy w wysokości ½ w majątku wspólnym oraz podziale na udziały spadkobierców po W. B. w wysokości 1/3,

c.  kwota 5 555,55 zł z tytułu rozliczenia nakładu finansowego uczestnika M. B. (1) na budowę domu przy ul. (...), w postaci 1/3 kredytu w wysokości 100.000 zł zaciągniętego przez niego, uczestniczkę A. B. (2) oraz spadkodawcę W. B. na budowę tego domu.

Rozliczenie długów spadkodawcy obciążających schedę po zmarłym W. B., na które składają się spłacane po dacie śmierci spadkodawcy przez uczestniczkę A. B. (2) zaciągnięte przez uczestników i spadkodawcę kredyty bankowe, uczestnik M. B. (1) pozostawił do uznania sądu (k. 953-955).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W. B. oraz A. B. (2) zawarli związek małżeński 23 lutego 1963 roku w K., które to małżeństwo zostało zarejestrowane w księgach małżeństw Urzędu Stanu Cywilnego w K. pod numerem (...)). Małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Ze związku małżeństwo miało dwójkę dzieci: M. B. (1) urodzonego (...) oraz A. B. (1) urodzonego (...).

dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa o numerze2661011/00/ (...) (k. 11 akt sprawy I Ns 1578/16 Sąd Rejonowego w Kielcach), odpis skrócony aktu urodzenia o numerze (...) (k. 4 akt sprawy I Ns 1578/16 Sąd Rejonowego w Kielcach), odpis skrócony aktu urodzenia o numerze (...)(k. 5 akt sprawy I Ns 1578/16 Sąd Rejonowego w Kielcach).

A. B. (2) otrzymała w drodze darowizny od rodziców cztery nieruchomości:

- nieruchomość przy ul. (...) w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...),

- nieruchomość przy ul. (...) (obecnie Wileńskiej) w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...),

- nieruchomość przy ul. (...) w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...),

- nieruchomość przy ul. (...) w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...).

Wskazane nieruchomości weszły w skład majątku osobistego A. B. (2).

okoliczność bezsporna.

W 1967 roku W. B. złożył wniosek o wpisanie do rejestru kandydatów na członków R. Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K.. Decyzją z 26 listopada 1968 roku, zarząd spółdzielni przydzielił W. B. spółdzielcze prawo do lokalu pod adresem ul. (...) nr 95 w K.. Wkład mieszkaniowy na powyższe mieszkanie wyniósł 24 300 złotych i został pokryty ze środków pochodzących z majątku osobistego W. B., w tym w wysokości 8 600 złotych z książeczki mieszkaniowej W. B..

Na skutek pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zamianę mieszkań z 3 grudnia 1969 roku, decyzją z 5 maja 1973, zarząd spółdzielni przydzielił W. B. spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu przy ul. (...) w zamian za mieszkanie znajdujące się pod adresem ul. (...) w K.. W. B. uzupełnił wkład mieszkaniowy do kwoty 34 151 złotych.

W dniu 11 listopada 1986 roku w związku z wybudowaniem domu jednorodzinnego na nieruchomości przy ulicy (...) złożył w Spółdzielni Mieszkaniowej wniosek o przekazanie wkładu mieszkaniowego wraz z mieszkaniem, które obecnie zamieszkuje synowi A. B. (1). Tego samego dnia W. B. zawarł umowę z A. B. (1), w której przekazał swój wkład mieszkaniowy w wysokości 34 000 zł wpłacony na mieszkanie typu lokatorskiego w Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K..

W dniu 9 lutego 1987 roku przydzielono A. B. (1) spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu przy ul. (...) w K. o powierzchni 29,40 m ².

Wartość wkładu mieszkaniowego na spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu według stanu na dzień 11 listopada 1986 roku według cen obecnych wynosi 63.368 zł.

dowód: akta członkowskie dot. lokalu przy ul. (...) w K., opinia biegłej A. O. (2) z zakresu szacowania nieruchomości (k. 707-721), zaświadczenie spółdzielni mieszkaniowej (k. 34), umowa darowizny wkładu mieszkaniowego (k. 35), dowód z przesłuchania strony – A. B. (2) (k. 113-114, 324-325), dowód z przesłuchania strony – M. B. (1) (k. 871).

W 1982 roku W. B. podarował synowi A. B. (1) motocykl marki J. (...) rok produkcji 1982 pojemność silnika 343 cm ³, moc 22 KM, który to zakupił ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Motocykl był w stanie nowym. Wartość motocykla według stanu na dzień dokonania darowizny a cen obecnych wynosi 24 000 zł.

dowód: opinia biegłego M. S. (2) z zakresu wyceny wartości pojazdów samochodowych (k. 546-550), dowód z zeznań A. B. (2) (k. 113-114, 324-325), częściowo dowód z zeznań A. B. (1) (k. 322-324).

W dacie 2 sierpnia 1986 roku A. B. (1) oraz B. S. zawarli związek małżeński. Małżonkowie pozostają w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.

dowód: akt małżeństwa A. B. (1) – k. 1060.

W dacie bliżej nieokreślonej w latach 80-tych XX wieku, W. B. podarował synowi A. B. (1) nowy samochód osobowy marki trabant. Po pewnym czasie A. B. (1) zwrócił samochód ojcu, a następnie w 1991 roku W. B. podarował synowi A. B. (1) nowy samochód marki O. (...) rok produkcji 1991, pojemność silnika 1129 cm ³, moc 57 KM, który zakupił ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Wartość pojazdu według stanu na dzień dokonania darowizny a cen obecnych wynosi 17.000 zł. W późniejszej dacie małżonka wnioskodawcy B. B. (2) uszkodziła samochód O. w wyniku kolizji.

W dacie zawarcia umowy darowizny pojazdu O. A. B. (1) pozostawał w związku małżeńskim z B. B. (2), jednakże przedmiot darowizny wszedł do majątku osobistego A. B. (1).

dowód: opinia biegłego M. S. (2) z zakresu wyceny wartości pojazdów samochodowych (k. 546-550), dowód z zeznań A. B. (2) (k. 113-114, 324-325), częściowo dowód z zexznań A. B. (1) (k. 322-324), zeznania świadka M. B. (2) (k. 150), częściowo zeznania świadka B. B. (2) (k. 293-294).

W dniu 5 lipca 1999 roku, żona A. B. (3) B. – zakupiła za kwotę 7000 złotych pawilon handlowy przy ul. (...) nr 7. Pieniądze na zakup pawilonu pochodziły ze wspólnych środków A. i B. małżonków B..

dowód: umowa sprzedaży z 5 lipca 1999 roku (k. 126), zeznania świadka B. B. (2) (k. 293-294), dowód z zeznań A. B. (1) (k. 322-324).

W latach 80-tych XX wieku, w trakcie trwania związku małżeńskiego, na nieruchomości położonej przy ul. (...) wzniesiono budynek mieszkalny dwukondygnacyjny podpiwniczny. W 2000 roku natomiast wykonano jego rozbudowę o klatkę schodową i nadbudowę o jedną kondygnację mieszkalną, wykonano nową konstrukcję dachu i ocieplono budynek, wykonano tynki elewacyjne. Środki przeznaczone na wzniesienie oraz rozbudowę i nadbudowę nieruchomości pochodziły z majątku wspólnego W. i A. małżonków B..

Wartość budynku wzniesionego na nieruchomości wynosi 385.657 złotych.

dowód: dowód z zeznań A. B. (2) (k. 113-114, 324-325), opinia biegłej rzeczoznawcy majątkowego A. O. (2) (k. 723-767).

Syn M. B. (1) pomagał rodzicom w rozbudowie budynku przy ul. (...), zakupując niezbędne materiały oraz świadcząc osobiście prace związane z nadbudową. Zakupił bloczki suporex na wykonanie nadbudowy, pomagał przy wykonaniu wylewek, wykonywał tynki i glazury, malował pomieszczenia, wykonywał posadzki terakotowe, wykonał biały montaż instalacji wodnej i kanalizacyjnej oraz wykonał montaż osprzętu instalacji elektrycznej.

Wartość rynkowa wskazanych nakładów M. B. (1) na nieruchomość według stanu na dzień 22 listopada 2011 roku a cen na dzień dokonania podziału wynosi 27.937 zł.

dowód: dowód z zeznań M. B. (1) (k. 352-353), dowód z zeznań A. B. (2) (k. 113-114, 324-325), zeznania świadka P. S. (k. 320-321), opinia biegłej rzeczoznawcy majątkowego A. O. (2) (k. 723-767).

W 2007 roku, w trakcie trwania związku małżeńskiego, na nieruchomości położonej przy ul. (...) (obecnie Wileńskiej) rozpoczęto budowę budynku mieszkalnego. Na dzień 22 listopada 2011 roku, budynek w dużej mierze znajdował się w stanie surowym. Środki przeznaczone na wzniesienie nieruchomości pochodziły z majątku wspólnego W. i A. małżonków B..

Wartość budynku wzniesionego na nieruchomości według stanu na dzień 22 listopada 2011 roku a cen na dzień dokonania podziału wynosi 482.171 zł.

dowód: dowód z przesłuchania strony – A. B. (2) (k. 113-114, 324-325), opinia biegłej rzeczoznawcy majątkowego A. O. (2) (k. 769-815), odpis dziennika budowy nr (...) (k.302-207).

Syn M. B. (1) pomagał rodzicom we wznoszeniu budynku przy ul. (...) (obecnie Wileńskiej), świadcząc osobiście prace związane z budową. Zrobił wykop pod fundamenty budynku oraz wywiózł ziemię, wykonał ławy fundamentowe, pracował przy murowaniu ścian piwnic, izolował ściany piwnic i ich ocieplenie, pracował przy wykonaniu stropu nad piwnicą, murowaniu ścian zewnętrznych, wykonaniu stropów i schodów, murowaniu ścian wewnętrznych, montażu okien oraz wykonaniu instalacji elektrycznej.

Wartość rynkowa wskazanych nakładów M. B. (1) na nieruchomość, według stanu na dzień 22 listopada 2011 roku i cen obecnych, wynosi 75.282 zł.

dowód: dowód z przesłuchania strony – M. B. (1) (k. 352-353), dowód z przesłuchania strony – A. B. (2) (k. 113-114, 324-325), zeznania świadka J. J. (k. 293), zeznania świadka S. B. (k. 293-294), zeznania świadka J. N. (k. 294), zeznania świadka M. I. (k. 320), opinia biegłej rzeczoznawcy majątkowego A. O. (2) (k. 769-815).

W dniu 6 maja 2009 roku, w związku z koniecznością zapewnienia środków na dalszą budowę domu, A. B. (2), W. B. oraz M. B. (1) zawarli z (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą w W. umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...). Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w wysokości 100 000 złotych na okres 120 miesięcy od 6 maja 2009 roku do 30 maja 2019 roku według zmiennego oprocentowania, które na dzień kredytu wynosiło 8,20% w stosunku rocznym (poprawka wprowadzona w aneksie do umowy). Spłata kredytu miała nastąpić w 120 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Szacunkowa łączna kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji obliczona na dzień zawarcia umowy wyniosła 53.901,60 złotych. Kredyt przeznaczony był na cel dokończenia budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego położonego w K. przy ulicy (...) na działce o numerze ewidencyjnym (...).

dowód: umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wraz z załącznikami oraz aneksem (k. 49-62, 71-72).

W dniu 18 września 2009 roku A. B. (2) i W. B. zawarli z (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą w W. umowę kredytu gotówkowego nr (...). Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w wysokości 26 500 złotych na okres od 18 września 2009 roku do 30 września 2014 roku według zmiennej stawki oprocentowania stanowiącego sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 12 punktów procentowych, przy czym w dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 16,18% w stosunku rocznym. Spłata kredytu miała nastąpić w 60 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Szacunkowa łączna kwota wszystkich kosztów, opłąt i prowizji obliczona na dzień zawarcia umowy wyniosła 12.625,87 złotych.

dowód: umowa kredytu gotówkowego (...) wraz z załącznikami (k. 63-70).

W. B. zmarł 22 listopada 2011 roku w M.. Postanowieniem z 20 października 2016 roku w sprawie pod sygnaturą I Ns 1578/16, Sąd Rejonowy w Kielcach stwierdził, że spadek po W. B. na podstawie ustawy nabyli wprost: żona A. B. (2) oraz ich dzieci A. B. (1) i M. B. (1) po 1/3 każde z nich. Postanowienie nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się 28 października 2016 roku.

dowód: odpis skrócony aktu zgonu o numerze (...) (k. 3 akt sprawy I Ns 1578/16 Sąd Rejonowego w Kielcach), postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z 20 października 2016 roku o stwierdzeniu nabycia spadku po W. B. w sprawie pod sygnaturą I Ns 1578/16 (k. 17 akt sprawy I Ns 1578/16 Sąd Rejonowego w Kielcach).

W dniu 4 stycznia 2012 roku na mocy umowy darowizny, A. B. (2) przeniosła na syna M. B. (1) własność nieruchomości położonej w K. przy ul. (...), stanowiącej zabudowaną działkę o numerze ewidencyjnym (...), powierzchni 0,0589 ha dla której Sąd Rejonowy w Kielcach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) oraz własność nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) (obecnie Wileńskiej), stanowiącą zabudowaną działkę o numerze ewidencyjnym (...), o powierzchni 0,1308 ha dla której Sąd Rejonowy w Kielcach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...). Jednocześnie strony ustanowiły na rzecz A. B. (2) ograniczone prawo rzeczowe w postaci nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej mieszkania na całym parterze domu mieszkalnego położonego na działce numer (...).

dowód: odpis księgi wieczystej o numerze (...) (k. 11-15), odpis księgi wieczystej o numerze (...) (k. 16-22).

W chwili śmierci W. B., kredyt na cele mieszkaniowe (...) był spłacony co do wysokości 34 135,44 złote, zaś kredyt gotówkowy był spłacony w kwocie 16 227,77 złotych. Po śmierci W. B. A. B. (2) samodzielnie spłacała zaciągnięte kredyty. Kredyt na cele mieszkaniowe (...) A. B. (2) spłaciła w całości w wysokości 102.268,95 złotych wraz z dniem 31 października 2018 roku. Kredyt gotówkowy A. B. (2) spłaciła w całości w wysokości 22.791,60 złotych wraz z dniem 1 września 2014 roku.

dowód: zaświadczenie S. Bank (...) z 29 października 2020 roku (k. 605-608), zaświadczenie S. Bank (...) z 2 listopada 2020 roku (k. 609-611).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, których autentyczność nie budziła wątpliwości, a także na dowodach z zeznań świadków. Sąd ponadto oparł się częściowo na dowodzie z przesłuchań stron, zważając przy tym na to, że strony posiadały sporne interesy, przez co ich depozycje należy oceniać w sposób ostrożny. Ze względu na ścisłe powiązanie ustaleń faktycznych z ustaleniami prawnymi na gruncie niniejszej sprawy, Sąd odniósł się do głębszej oceny dowodów z zeznań świadków oraz przesłuchania stron w dalszej części uzasadnienia, przy omawianiu konkretnych zagadnień prawnych wyłaniających się na kanwie niniejszej sprawy.

Odnosząc się do wartości nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty A. B. (2) oraz wartości wkładu mieszkaniowego, Sąd oparł się na dowodzie z opinii biegłej A. O. (2). Opinię sporządzoną przez biegłą należało ocenić jako pełną, jasną, niezawierającą wewnętrznych sprzeczności, zawierającą kategoryczne wnioski. Opinia została ponadto sporządzona przez wykwalifikowaną biegłą. Biegła odniosła się również do zastrzeżeń co do opinii, w sposób, który rozjaśnił wszelkie wątpliwości. Dlatego też Sąd uznał wnioski płynące z opinii za własne.

Odnosząc się do wartości samochodu O. oraz motocykla Jawa CZ, Sąd oparł się na dowodzie z opinii biegłego M. S. (2). Opinię sporządzoną przez biegłego należało ocenić jako pełną, jasną, niezawierającą wewnętrznych sprzeczności, zawierającą kategoryczne wnioski. Opinia została ponadto sporządzona przez wykwalifikowanego biegłego. Strony nie kwestionowały opinii. W związku z powyższym, Sąd uznał wnioski płynące z opinii za własne.

Sąd nie uwzględnił dokumentów przedłożonych przez M. B. (1), które obejmowały nakłady poczynione przez niego na nieruchomości przy ul. (...) oraz przy ul. (...), albowiem dowody te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

W przedmiotowej sprawie strony zgodnie wnosiły o dokonanie działu spadku po W. B. połączonego z podziałem majątku wspólnego zgromadzonego w trakcie trwania małżeństwa spadkodawcy z A. B. (2).

W trakcie postępowania o podział majątku wspólnego sąd po pierwsze ustala skład majątku wspólnego, a po drugie jego wartość (art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c.). Podziałowi podlegają przedmioty majątkowe, będące składnikami majątku wspólnego i istniejące w chwili dokonania podziału tego majątku. W skład majątku wspólnego wchodzą nieruchomości, ograniczone prawa rzeczowe na nieruchomościach i ruchomości, a także inne prawa majątkowe, które stanowią dorobek małżonków. Przedmiotem podziału są jedynie aktywa majątku wspólnego, poza podziałem pozostają zaś długi.

Od momentu ustania małżeńskiej wspólności ustawowej aż do podziału tego majątku stosuje się – w odniesieniu do majątku wspólnego – odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 195 i n. k.c.) na podstawie art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. Każdemu z małżonków przysługują składniki jego majątku odrębnego oraz udział w dotychczasowym majątku wspólnym.

Podkreślić należy, że w sprawie o podział majątku wspólnego zasadniczą kwestią jest ustalenie składu i wartości tego majątku. O tym, co wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, a co w skład ich majątku wspólnego decyduje przepis art. 31 k.r.o. i art. 33 k.r.o. Z przepisu art. 31 k.r.o. wynika domniemanie przynależności danego składnika majątkowego do majątku wspólnego. Zaliczenie danego przedmiotu do majątku osobistego jest wyjątkiem od reguły, wymagającym każdorazowego udowodnienia. Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. § 2 tego artykułu stanowi nadto, że do majątku wspólnego należą w szczególności: 1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków; 2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków; 3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków; 4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, 1429, 1672 i 1941); 5) środki zgromadzone na koncie (...) w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) (...) z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego ( (...)) (Dz. Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 1) oraz na subkoncie (...) w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym (Dz. U. poz. 1843) każdego z małżonków.

Natomiast w postępowaniu o dział spadku Sąd z urzędu ustala skład spadku ulegającego podziałowi oraz jego wartość (art. 684 k.p.c.). Zgodnie z art. 1037 § 1 k.c., dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Do działu spadku stosuje się – podobnie jak w przypadku podziału majątku – przepisy o współwłasności ułamkowej (art. 1035 k.c.).

Z treści art. 922 § 1 k.c. wynika, że spadek stanowi masę majątkową, do której wchodzą prawa i obowiązki zaliczane do spadku zgodnie z regułami prawa spadkowego. Zakres pojęcia spadku nie pokrywa się z zakresem pojęcia majątku spadkodawcy, ponieważ nie wszystkie prawa, które należały do majątku spadkodawcy, mogą należeć do spadku po nim, a ponadto niektóre składniki spadku (np. koszty postępowania spadkowego) powstały dopiero po śmierci spadkodawcy (A. Sylwestrzak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, LEX/el. 2024, art. 922.). W skład spadku mogą wchodzić zarówno prawa i obowiązki, których źródłem są stosunki obligacyjne (np. z umów), jak i prawa i obowiązki o charakterze rzeczowym (np. prawo własności, ograniczone prawa rzeczowe).

Wyłączenia z masy spadkowej przewiduje art. 922 § 2 k.p.c., zgodnie z którym nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

Wskazuje się więc na cztery przesłanki zaliczenia praw i obowiązków do spadku: po pierwsze charakter cywilnoprawny, po drugie charakter majątkowy, po trzecie brak ścisłego związania z osobą spadkodawcy, a po czwarte - brak odrębnego unormowania wyłączającego dane prawo z reżimu prawa spadkowego poprzez odrębną regulację jego losów prawnych po śmierci podmiotu uprawnionego.

Podkreślić jednak należy, że postępowanie w przedmiocie działu spadku jest postępowaniem koncentrującym również inne żądania spadkobierców, które mogłyby być przedmiotem samodzielnych rozstrzygnięć. Zgodnie bowiem z treścią art. 686 k.p.c., w postępowaniu tym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych. Przepis ten, jako wprowadzający wyjątek od reguły, nie może być interpretowany rozszerzająco.

Regułę połączonych postępowań przewiduje zaś art. 689 k.p.c., zgodnie z którym jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu. Wobec powyższego zasadne było żądanie przez wnioskodawcę i uczestników prowadzenie w ramach jednego postępowania zarówno postępowania o dział spadku, jak i podział majątku wspólnego. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że wierzytelność wchodząca w skład spadku po W. B. należy również do majątku wspólnego W. B. i A. B. (2) – czyli jest przedmiotem współwłasności łącznej (art. 196 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 31 § 1 k.r.o.).

Skład majątku wspólnego

Jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego, w trakcie trwania małżeństwa W. i A. B. (2) ze środków pochodzących z majątku wspólnego wybudowali na nieruchomościach stanowiących majątek osobisty A. B. (2) dwa budynki mieszkalne. Tym samym, w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi wierzytelność o zwrot nakładów poczynionych z majątku wspólnego na nieruchomości wchodzące do majątku osobistego A. B. (2) położone przy ul. (...) oraz położonej przy ul. (...) (poprzednio B.) w K..

Okolicznością bezsporną było bowiem, że w trakcie trwania małżeństwa W. B. i A. B. (2) wznieśli budynki na wymienionych nieruchomościach ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Jak zaś wynika z art. 45 § 1 zd. 1 k.r.o., każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Strony nie podnosiły, że na majątek wspólny składały się również inne przedmioty, bądź prawa majątkowe.

Wobec powyższego należało uznać, iż skład majątku wspólnego pozostawał bezsporny, co pozwoliło Sądowi na dokonanie w tym zakresie bezsprzecznych ustaleń. Sporna natomiast pozostawała kwestia wartości wskazanych wyżej nakładów. W ustalenia wartości nakładów, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Stosując odpowiednie obliczenia, biegła A. O. (2) oszacowała wartość rynkową nakładów według stanu na dzień 22 listopada 2011 roku (data śmierci spadkodawcy, która jest zarazem datą ustania małżeństwa) i cen aktualnych.

Wartość nakładów poczynionych na nieruchomość przy ul. (...) wyniosła 357.720 zł, natomiast wartość nakładów poczynionych na nieruchomość przy ul. (...) wyniosła 406.889 złotych. Dokonując obliczeń, biegła A. O. (2) miała na względzie okoliczność, że nakłady na wzniesioną nieruchomość poczynił również syn małżonków M. B. (1) – dlatego też wartość nakładów z majątku wspólnego została obliczona przez odjęcie od wartości wzniesionego budynku wartości nakładów poczynionych przez M. B. (1) .

W zakresie nakładów poczynionych przez M. B. (1), Sąd dysponował materiałem dowodowym, który pozwolił jednoznacznie ustalić ich zakres. Wezwani do sprawy świadkowie J. J., S. B., J. N., M. I., P. S., oraz P. D. w sposób szeroki wypowiedzieli się na temat prac, które wykonywał uczestnik, a ich depozycje korespondowały z oświadczeniami M. B. (1). Okoliczność wykonywania przez zeznania w pełni spójne, logiczne oraz znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Sąd jednocześnie zauważył, że M. B. (1) czynił zastrzeżenia względem wyceny poczynionej przez biegłą A. O. (2). Uczestnik zarzucał, że biegła dokonując określenia wartości rynkowej nieruchomości przy ul. (...) w K., nie określiła wartości prawa służebności osobistej mieszkania, nieodpłatnej i dożywotniej, przysługującej uczestniczce A. B. (2). Zarzut ten jest w sposób oczywisty niezasadny, do czego odniosła się również sama biegła w odpowiedzi na zarzuty do opinii. Jak słusznie zauważyła biegła, przedmiotem opinii było określenie wartości nakładu spadkodawcy W. B. w postaci wybudowania domu mieszkalnego na nieruchomości położonej w K. przy Ponurego P., uwzględniając stan na dzień 22 listopada 2011 roku, to jest na datę otwarcia spadku. Tymczasem ustanowienie nieodpłatnej i osobistej służebności osobistej mieszkania miało miejsce dopiero po śmierci spadkodawcy (czyli po dniu ustania wspólności majątkowej małżeńskiej) – to jest 4 stycznia 2012 roku.

Nie sposób uznać, że czynności prawne dokonane po dniu ustania wspólności wpływają na stan majątku wspólnego istniejący na chwilę ustania wspólności. Jak natomiast podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale z 23 lutego 2018 r., w sprawie o sygnaturze III CZP 103/17, opubl. OSNC 2019, nr 2, poz. 13, w sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami skład majątku wspólnego ustala się według chwili ustania wspólności majątkowej, a jego wartość według stanu tego majątku oraz cen w chwili dokonywania podziału. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie sądów powszechnych.

Równie niezasadne pozostają zarzuty M. B. (1) względem opinii w zakresie, w jakim twierdził, że wartość nakładów A. i W. B. winna być zmniejszona o kwotę 33.333,33 zł, to jest o 1/3 kredytu zaciągniętego na budowę tego budynku przez kredytobiorców, w 1/3 był to bowiem nakład M. B. (1). Podkreślenia bowiem wymaga, że M. B. (1) nie wykazał, aby spłacał kredyt zaciągnięty na cele mieszkaniowe. W momencie śmierci spadkodawcy kredyt nie był w całości spłacony, zaś po śmierci spłacała go wyłącznie A. B. (2). Ponadto w niniejszej sprawie kwestia kredytów była przedmiotem zainteresowania Sądu, ale nie w kontekście nakładów, lecz spłaconych długów spadkowych.

Wobec powyższego skład majątku wspólnego małżonków A. B. (2) i W. B. ustalono jak w punkcie 1 postanowienia.

Skład spadku po W. B.

Skład spadku po W. B. pozostawał w zasadzie bezsprzeczny i obejmował ½ wierzytelności o zwrot nakładów poczynionych przez małżonków W. B. i A. B. (2) z majątku wspólnego na majątek osobisty A. B. (2). I tak, ½ wierzytelności o zwrot nakładów poczynionych na nieruchomość przy ul. (...) opiewa na kwotę 178.860 zł, natomiast ½ wierzytelności o zwrot nakładów poczynionych na nieruchomość przy ul. (...) opiewa na kwotę 203.445 zł.

Stwierdzenie, że w skład spadku wchodzi ½ wskazanych wierzytelności wynika z uznania, że udział W. B. w majątku wspólnym małżonków wynosił ½ stosownie do dyspozycji art. 43 § 1 k.r.o. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem, oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Należy przy tym podkreślić, że strony postępowania nie wnosiły o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym małżonków.

Strony pierwotnie wnosiły również o podział majątku ruchomego oraz o objęcie działem spadku udziału spadkodawcy w nieruchomości oznaczonej numerem 2 położonej w Z.. Sąd jednak umorzył postępowanie w tym zakresie ze względu na częściowe cofnięcie wniosku, albowiem przed Sądem Rejonowym w Brzesku zapadło postanowienie obejmujące składnik masy spadkowej w postaci udziału W. B. w nieruchomości położonej w Z.. Co do rzeczy ruchomych doszło natomiast do zawarcia ugody sądowej między stronami.

Wobec powyższego Sąd ustalił skład spadku jak w punkcie 2 postanowienia.

Podział majątku wspólnego oraz dział spadku

Sąd, orzekając w przedmiocie podziału majątku wspólnego oraz działu spadku, miał na względzie, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego oraz postępowaniu o dział spadku obowiązuje zasada prymatu podziału zgodnego z wolą stron. Wniosek ten wynika z treści z art. 622 § 1 i 2 k.p.c.: w toku postępowania o zniesienie współwłasności sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego doprowadzić. Gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli spełnione zostanie wymaganie, o którym mowa w art. 621, a projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych.

W niniejszej sprawie strony jednak nie były zgodne co do sposobu podziału.

Zgodnie z art. 623 k.p.c., jeżeli brak podstaw do wydania postanowienia w myśl artykułu poprzedzającego, a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne.

W skład majątku wspólnego małżonków wchodziła wyłącznie wierzytelność z tytułu nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty A. B. (2). Jako że wierzytelności te są określone w pieniądzu, to są również podzielne. Ponieważ udziały małżonków w majątku wspólnym są równe (art. 43 § 1 k.r.o.), to należało uznać, że udział A. B. (2) w tej wierzytelności wynosi ½, podobnie jak udział W. B.. Należy przy tym zauważyć, że składniki majątkowe, na które poczyniono nakłady, w momencie ustania wspólności małżeńskiej znajdowały się w jej majątku osobistym, a co za tym idzie, jej wierzytelność o zwrot nakładów wygasła na skutek konfuzji praw. Jak bowiem podkreślał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 marca 1981 r. w sprawie o sygnaturze III CRN 35/81, opubl. OSNC 1981, nr 11, poz. 220: „ jeżeli poczyniono nakłady z majątku wspólnego małżonków na majątek odrębny jednego z nich, to przy podziale majątku wspólnego, po ustaniu wspólności ustawowej, małżonek ten jest obowiązany rozliczyć się z uczestnikami postępowania z kwoty nakładów z majątku wspólnego na jego majątek odrębny stosownie do przysługującego mu udziału w majątku wspólnym. Tak więc nie jest dopuszczalne przydzielenie równowartości nakładów obojgu byłym małżonkom po połowie, skoro bowiem wnioskodawczyni zatrzymuje całe nakłady dokonane na jej majątek odrębny, choć udział w kwocie pochodzącej z majątku wspólnego na te nakłady ma również uczestnik postępowania, to konsekwencją tego jest uznanie, że wnioskodawczyni powinna mu zwrócić połowę tej kwoty.”

Wobec powyższego A. B. (2) wraz z ustaniem wspólności majątkowej winna była zwrócić W. B. łącznie kwotę 382.305 zł tytułem zwrotu nakładów poczynionych z majątku wspólnego na jej majątek osobisty (178.860 złotych tytułem nakładów poczynionych na nieruchomość przy ul. (...) oraz 203.445 złotych tytułem nakładów poczynionych na nieruchomość przy ul. (...)).

W niniejszej sprawie, ze względu na składniki, jakie wchodziły w skład majątku wspólnego oraz w skład spadku, niemożliwe i niecelowe było jednak oderwanie czynności działu spadku od podziału majątku wspólnego. W skład majątku wspólnego bowiem wchodziła wyłącznie wierzytelność o zwrot nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty, zaś w skład spadku – wyłącznie ½ wskazanych wyżej wierzytelności. W takiej sytuacji czynność podziału majątku wspólnego oraz działu spadku pozostają ze sobą w ścisłym związku.

W dalszej części rozważań Sąd więc pochylił się nad zagadnieniem działu spadku pomiędzy spadkobiercami W. B. dziedziczącymi w części 1/3 – jego małżonki A. B. (2) oraz synów A. B. (1) i M. B. (1). Oznaczało to konieczność obliczenia wysokości schedy spadkowej.

Zgodnie z art. 1039 § 1 k.c ., jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Powyższe oznaczało, że na schedę spadkową, poza wierzytelnością pieniężną opiewającą na kwotę 382.305 złotych, należało również zaliczyć darowizny dokonane na rzeczy A. B. (1) oraz M. B. (1).

Strony postępowania nie były zgodne co do tego jakie darowizny W. B. ostatecznie poczynił na rzecz syna A. B. (1) oraz które z tych darowizn ulegały zaliczeniu na schedę spadkową.

Uczestnicy A. B. (2) i M. B. (1) podnosili, że W. B. dokonał na rzecz A. B. (1) darowizny motocykla marki J. (...), samochodu marki T., samochodu marki O. oraz wkładu mieszkaniowego na spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu znajdującego się przy ul. (...) w K..

Ponadto w toku postępowania A. B. (2) podniosła również, że podarowała synowi kwotę 10.000 złotych na zakup pawilonu handlowego oraz jedną ze swoich nieruchomości.

Wnioskodawca podnosił natomiast, że sfinansował z ½ środków zakup samochodu trabant, który ojciec mu podarował, natomiast samochód oldcit otrzymał na skutek zamiany samochodów z W. B. po kilku latach użytkowania pojazdu marki trabant. Podnosił również, że po uszkodzeniu pojazdu oldcit na skutek wypadku drogowego, A. B. (1) zwrócił wrak samochodu W. B., zaś W. B. wrak ten później sprzedał. A. B. (1) nie kwestionował natomiast dokonania na jego rzecz darowizny wkładu mieszkaniowego w wysokości 34 000 złotych, jednakże podważał, że wkład mieszkaniowy nie wchodził w skład majątku osobistego spadkodawcy.

Odnośnie darowizny nieruchomości od A. B. (2)

Żądanie zaliczenia na poczet schedy spadkowej darowizny nieruchomości poczynionej przez A. B. (2) na rzecz A. B. (1) było w sposób oczywisty niezasadne. Okolicznością bezsporną jest bowiem, że był to składnik pochodzący z majątku osobistego A. B. (2) . Tym samym, fakt poczynienia przez A. B. (2) darowizny nie miał więc żadnego wpływu na wynik sprawy.

Odnośnie pieniędzy na zakup pawilonu handlowego

Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dał podstaw do stwierdzenia, że faktycznie doszło do dokonania darowizny na rzecz A. B. (1) kwoty 10.000 złotych na zakup pawilonu handlowego. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie jedynie w dowodzie z przesłuchania uczestniczki A. B. (2), pozostaje natomiast w sprzeczności z dowodem z zeznań B. B. (2) oraz dowodem z przesłuchania wnioskodawcy A. B. (1). Zarówno A. B. (1), jak i B. B. (2) precyzyjnie wskazali z jakich środków dokonali zakupu rzeczonego pawilonu handlowego – w części ze środków pieniężnych pochodzących z wynagrodzenia A. B. (1) za nadgodziny oraz w części ze środków pieniężnych uzyskanych przez B. B. (2) w drodze dziedziczenia. Sąd uznał więc ich depozycje za logiczne oraz spójne, a co za tym idzie – wiarygodne.

Sąd zwrócił również uwagę na rozbieżność między kwotą 10.000 złotych wskazywaną przez A. B. (2) a widniejącą w treści umowy sprzedaży kwotą 7.000 złotych, która stanowiła rzeczywistą cenę zakupu pawilonu handlowego. Okoliczność ta dodatkowo przyczyniła się do uznania, że zeznania A. B. (2) dotyczące dokonania darowizny środków pieniężnych na pawilon handlowy nie są wiarygodne.

Odnośnie motocyklu oraz samochodów marki T. i O.

W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie wersja wydarzeń przedstawiona przez A. B. (1), zgodnie z którą partycypował w zakupie samochodu marki T. oraz w motocykla Jawa CZ. Należy wskazać, że stanowisko wnioskodawcy w tym zakresie ulegało ewolucji wraz z tokiem postępowania. W piśmie wniesionym pierwotnie 24 maja 2017 roku (uzupełnienie braków formalnych pisma: 12 czerwca 2017 roku) A. B. (1) przyznał, iż „ zmarły ojciec darował mu samochód osobowy marki T., samochód osobowy marki O. oraz podarował połowę kwoty na zakup motocykla marki (...). Wnioskodawca zbył podarowane przez ojca rzeczy.” (k. 103-104). Odmienne zapatrywania wyrażał natomiast w piśmie z 22 czerwca 2017 roku: „ Wnioskodawca precyzując wskazuje, że miał samochód marki F. (...), który sprzedał, a otrzymaną ze sprzedaży kwotę dołożył ojcu do samochodu marki T. . Ta kwota stanowiła około 1/2 kwoty zakupu T.. Po około 2-3 latach wnioskodawca i zmarły dokonali zamiany samochodów, na skutek tego wnioskodawca oddał ojcu do używania samochód marki T., a w zamian otrzymał zakupiony przez ojca samochód marki O.. Następnie wnioskodawca oddał samochód, gdyż dokonał zakupu samochodu marki P., który został zakupiony w całości ze środków wnioskodawcy. Ponadto wnioskodawca podnosi, iż ojciec zarówno samochód marki T. jak również samochód marki O. sprzedał, a środki uzyskane ze sprzedaży spadkodawca zatrzymał dla siebie” (k. 107-108).

Podkreślenia wymaga, że zarówno w dacie sporządzenia pierwszego, jak i drugiego pisma, wnioskodawca był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wobec czego nie może się zasłaniać nieudolnością w formułowaniu twierdzeń procesowych. Niezrozumiałym jest więc dla Sądu, dlaczego stanowisko A. B. (1) miałoby ulec tak drastycznej zmianie w niedługim czasie. Powzięte przez Sąd wątpliwości znalazły ponadto potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Otóż, uczestniczka A. B. (2) w trakcie przesłuchania wskazała, że pieniądze przeznaczone na zakup motocykla Jawa CZ oraz samochodów T. i O. pochodziły ze środków z majątku wspólnego, a syn nie dołożył się do kosztów zakupu tych pojazdów. Istotne w tym zakresie były również zeznania świadka M. B. (2), który w przeszłości zamieszkiwał na ul. (...), a więc znał osobiście zarówno A. i W. B., jak i A. B. (1). Świadek wskazał, że wnioskodawca otrzymał od rodziców w ramach darowizny samochody T. oraz O.. Ponadto zeznania świadka M. B. (2) oraz dowód z przesłuchania A. B. (2) korespondują ze sobą w zakresie, w jakim w M. B. (2) twierdził, że „ najpierw był T., potem O.”. Jak bowiem podnosiła A. B. (2), syn po kilku latach zwrócił W. T., ponieważ ojciec podarował mu samochód marki O.. Sąd zwrócił także uwagę na to, że świadek W. N., będąca dalszą rodziną stron postepowania, zauważyła, że małżeństwo A. B. (1) i B. B. (2) wymagało pomocy finansowej rodziców, wobec czego nie sposób sobie wyobrazić, że znajdujący się w gorszej sytuacji finansowej syn pomagał ojcu w zdobyciu środków na zakup pojazdów. Dodatkowego podkreślenia wymaga, że nawet żona A. B. (3) B. – w swoich zeznaniach w żaden sposób nie odniosła się do tego, żeby jej mąż częściowo sfinansował zakup pojazdów: Potwierdziła jedynie, że „ mąż dostał T. i O.”.

Na przymiot wiarygodności nie zasługiwały również zeznania B. B. (2) – żony A. B. (1) – w zakresie, w jakim twierdziła, że oba samochody zostały w późniejszym czasie zwrócone W. B., który je sprzedał i zatrzymał środki pochodzące ze sprzedaży. Nie ma wątpliwości, że B. B. (2) jako żona wnioskodawcy jest pośrednio zainteresowana wynikiem postępowania. Nie jest osobą postronną, co Sąd musiał uwzględnić przy ocenie wiarygodności jej zeznań. Twierdzenia o późniejszej sprzedaży obu samochodów nie tylko nie znajdują potwierdzenia w żadnych innych dowodach, ale również w ocenie Sądu nie są zgodne ze wskazaniami doświadczenia życiowego. Trudno bowiem przypuszczać, że W. B. byłby zainteresowany objęciem w posiadanie pojazdu w stanie zniszczonym. Ponadto, jak już Sąd podkreślił w ramach swoich rozważań, w pierwotnym stanowisku wnioskodawca przyznawał się do tego, że sprzedał pojazd marki O..

Wobec powyższego Sąd uznał, że W. B. dokonał na rzecz A. B. (1) darowizny motocykla Jawa CZ, samochodu marki T. oraz samochodu marki O.. Mając jednak na względzie potwierdzoną depozycjami A. B. (2) okoliczność, iż A. B. (1) zwrócił samochód T. swojemu ojcu, Sąd stwierdził, że na poczet schedy spadkowej należało zaliczyć wyłącznie darowiznę motocyklu Jawa CZ oraz samochodu marki O. . Nie można bowiem uznać, że stan majątkowy W. B. uległ zmniejszeniu na skutek uczynionej darowizny, skoro jej przedmiot wrócił później do jego majątku.

Następnym zagadnieniem, nad którym musiał pochylić się Sąd, jest kwestia pochodzenia wskazanych składników majątkowych – czy pochodzą one z majątku wspólnego W. B. i A. B. (2), czy też z majątku osobistego W. B.. Ponadto, ze względu na zawarcie przez A. B. (1) związku małżeńskiego z B. B. (2) w dniu 2 sierpnia 1986 roku, należało ustalić, czy podarowany A. B. (1) w 1991 roku samochód O. wszedł w skład majątku wspólnego A. i B. małżonków B..

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dał podstawy do uznania, że zarówno motocykl, jak i samochód wchodziły w skład majątku wspólnego małżonków A. i W. B.. Uczestniczka A. B. (2) okoliczność tę potwierdziła w ramach swoich depozycji. Sąd przyznał wiarę jej twierdzeniom, albowiem nie miała ona interesu w twierdzeniu, że przedmiot darowizny pochodził z majątku wspólnego. Ponadto z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika domniemanie, że przedmioty majątkowe nabyte w trakcie trwania wspólności ustawowej wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków (art. 31 § 1 k.r.o.). Art. 33 § 1 k.r.o. zawiera natomiast zamknięty katalog przedmiotów, które wchodzą w skład majątku osobistego małżonków. Uwadze Sądu nie umknął fakt, że art. 33 § 1 pkt 10 k.r.o. w brzmieniu z daty zawarcia umowy darowizny nie przewidywał tzw. zasady surogacji, zgodnie z którą do majątku osobistego małżonka wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada surogacji znalazła się w treści przepisów dopiero z dniem 20 stycznia 2005 roku wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691). Oznacza to, że bez znaczenia pozostaje fakt, czy środki na zakup pojazdów pochodziły w całości z majątku osobistego W. B., czy też z majątku wspólnego małżonków.

Sąd uznał również, że samochód O. wszedł w skład majątku osobistego A. B. (1). Z zeznań świadków oraz stron postępowania wynika, że samochód był używany zarówno przez A. B. (1), jak i B. B. (2). A. B. (2), B. B. (2) oraz A. B. (1) potwierdzili również, że to B. B. (2) kierowała autem i doprowadziła do jego zniszczenia. M. B. (2) był z kolei świadkiem tego, iż samochód był używany przez obojga małżonków. W ocenie Sądu okoliczność ta jednak nie przesądza o tym, że darowizna została dokonana na rzecz obojga małżonków. Nic bowiem nie stoi na przeszkodzie temu, aby żona za przyzwoleniem męża używała składników majątkowych wchodzących w skład jego majątku osobistego.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 33 § 1 pkt 2 k.r.o. przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę wchodzą do majątku osobistego, chyba że darczyńca inaczej postanowił. W niniejszej sprawie nie sposób wykazać, że intencją W. B. było obdarowanie zarówno A. B. (1), jak i B. B. (2). Jak wynika bowiem z przesłuchania A. B. (2), jej mąż dokonywał darowizn na rzecz syna, nie na rzecz małżonków. A. B. (1) nie przedstawił zaś przekonujących dowodów, które byłyby w stanie obalić domniemanie wynikające z art. 33 § 1 pkt 2 k.r.o.

Wartość powyższych przedmiotów – uwzględniając ich stan na dzień dokonania darowizny oraz ceny na dzień podziału ustalił biegły M. S. (2). Zgodnie z opinią biegłego, wartość motocykla J. C. wynosi 24.000 zł natomiast wartość samochodu marki O. wynosi 17.000 zł. Opinia ta nie była kwestionowana przez strony postępowania.

Odnośnie wkładu mieszkaniowego

Z. w aktach członkowskich dokument umowy darowizny w sposób bezsporny potwierdza dokonanie darowizny wkładu mieszkaniowego w wysokości 34.000 zł na rzecz A. B. (1) przez W. B.. Kwestią sporną natomiast pozostaje natomiast to, czy darowizna pochodziła z majątku wspólnego małżonków, czy też z majątku osobistego zmarłego, jak i to czy weszła do majątku osobistego wnioskodawcy, czy też do majątku wspólnego z B. B. (2).

Podkreślenia wymaga, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nie może być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Zgodnie z art. 218 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) w brzmieniu na dzień 11 listopada 1986 roku (data zawarcia między W. B. a A. B. (1) umowy darowizny), prawo to jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji.

Inaczej jednakże należy ocenić czynności prawne dotyczące wkładu mieszkaniowego, którego wniesienie jest warunkiem przyznania członkowi spółdzielni spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 218 § 4 ustawy Prawo spółdzielcze, w razie wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielnia zwraca osobie uprawnionej wkład mieszkaniowy. Należność z tego tytułu powinna odpowiadać wkładowi mieszkaniowemu, który obowiązany jest wnieść członek spółdzielni ubiegający się o przydział nowo wybudowanego lokalu mieszkalnego tej samej wielkości i o zbliżonym wyposażeniu. Zasady jej obliczania ustala statut. Roszczenie o zwrot wkładu jest zbywalne i podlega egzekucji. Natomiast zgodnie z art. 221 § 1 k.c., w razie wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu w następstwie ustania członkostwa i niedokonania czynności, o której mowa w art. 220, roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku przysługuje zamieszkałym z nim razem: małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim.

Powyższe oznacza, że możliwe jest dokonanie darowizny wkładu mieszkaniowego.

Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie, co wynika bezpośrednio z załączonych do sprawy akt członkowskich W. B.. W związku ze wzniesieniem budynku na nieruchomości na ul. (...) zrezygnował z przydzielonego lokalu oraz członkostwa w spółdzielni. Oznacza to, że mógł rozporządzić wkładem mieszkaniowym na zasadzie art. 218 § 4 ustawy Prawo spółdzielcze.

Należy ponadto podkreślić, że możliwość dokonania darowizny wkładu mieszkaniowego jest powszechnie akceptowana w orzecznictwie sądów powszechnych (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 1999 roku, sygn. I CKN 157/98, LEX nr 1216920, postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 5 lipca 2017 roku, sygn. III Ca 1727/16, LEX nr 2385872). Bezpośrednio w tej kwestii wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z 10 stycznia 2020 roku, sygn. I CSK 734/18, LEX nr 2785132, uznając taką umowę za dopuszczalną. Sąd zauważa jednocześnie, że ostatnie z przywołanych orzeczeń dotyczy aktualnego stanu prawnego (ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 558)), nie zaś stanu prawnego z 1986 roku. Porównanie treści obecnie obowiązujących przepisów art. 15 ust. 2 i 2 ¹ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z treścią przepisów ustawy Prawo spółdzielcze przytoczonych wyżej prowadzi jednak do wniosku, że regulacje te są do siebie w istotny sposób podobne, co sprawia, że argumentacja zawarta w wyroku Sądu Najwyższego pozostaje aktualna również na kanwie niniejszej sprawy.

Sąd doszedł więc do wniosku, że dopuszczalne było zawarcie umowy darowizny wkładu mieszkaniowego, a co za tym idzie, umowa ta była ważna i skuteczna.

Wobec powyższego należało rozstrzygnąć, czy wkład mieszkaniowy podarowany A. B. (1) pochodził z majątku osobistego W. B., oraz czy wkład ten wszedł do majątku wspólnego małżonków A. B. (1) i B. B. (2), mając na względzie, że darowizna została dokonana 11 listopada 1986 roku – czyli po zawarciu przez nich związku małżeńskiego.

Sąd doszedł do przekonania, że wkład mieszkaniowy w wysokości 34.000 zł stanowił składnik majątku osobistego W. B.. Należy zauważyć, że wkład w wysokości 23.400 złotych został przez niego wniesiony w 1968 roku, a na skutek zamiany mieszkań został on uzupełniony do wysokości 34.151 złotych w 1973 roku. Oznacza to, że dla ustalenia, do kogo należał wkład mieszkaniowy, należało oprzeć się na obowiązującej wówczas ustawie z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61).

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgodnie z depozycjami A. B. (2), wkład mieszkaniowy został w całości pokryty ze środków z majątku osobistego W. B. – częściowo ze środków z książeczki mieszkaniowej. Dokumenty zawarte w aktach członkowskich potwierdzają okoliczność, iż kwota 8 600 złotych została pokryta właśnie z książeczki mieszkaniowej W. B.. Ponadto twierdzenia uczestniczki zostały poparte dowodem z przesłuchania M. B. (1): „ z opowieści mamy wiem, że tata przed ślubem pracował 5 lat jako technik w I., gdzie był kierownikiem ośrodka badawczego i odłożył tyle pieniędzy, że wystarczyło im na zakup mieszkania i nowoczesnego samochodu marki S. ”. Sąd dał wiarę twierdzeniom A. B. (2) oraz M. B. (1) w tym zakresie.

Równie znaczące jest jednak to, że na gruncie wskazanej regulacji wkład mieszkaniowy był ściśle związany z członkostwem w spółdzielni mieszkaniowej. Zgodnie z art. 144 § 2 ustawy o spółdzielniach i związkach, to członek spółdzielni był zobowiązany wnieść wkład mieszkaniowy, zaś z art. 144 § 4 ustawy o spółdzielniach i związkach wynikało, że w razie wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu, wkład mieszkaniowy zwraca się byłemu członkowi . W niniejszej sprawie bezspornym jest, że to W. B. był członkiem spółdzielni. W związku z powyższym należało uznać, że wkład mieszkaniowy należał do majątku osobistego W. B..

Fakt, iż składnik ten znajdował się w majątku osobistym znajduje również potwierdzenie w treści umowy darowizny, zgodnie z którą „ W. B. przekazuje swój wkład mieszkaniowy w wysokości 34.000,- trzydzieści cztery tysiące wpłacony na mieszkanie typu lokatorskiego w Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. dla syna A. B. (1)”. Wynika z tego, że A. B. (2) i W. B. zgodnie przyjmowali, że wkład mieszkaniowy był składnikiem majątku osobistego W. B..

W następnej kolejności Sąd ustalił, że wkład mieszkaniowy wszedł do majątku wspólnego małżonków A. B. (1) i B. B. (2). Podkreślenia wymaga, że darowizna została dokonana 11 listopada 1986 roku, wobec czego należało do niej stosować przepisy z tej właśnie daty. Wówczas obowiązywała ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.), która odmiennie niż ustawa o spółdzielniach i ich związkach regulowała zagadnienia prawne związane z wkładem mieszkaniowym. Zgodnie z art. 215 § 4 tejże ustawy, jeżeli stosunki majątkowe między małżonkami podlegają wspólności ustawowej, wkład mieszkaniowy lub budowlany należy przed przydziałem lokalu wspólnie do obojga małżonków, niezależnie od pochodzenia środków, z których został zgromadzony . Przepis ten nie narusza uprawnienia każdego z małżonków do żądania zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z jego majątku odrębnego na majątek wspólny.

Należało uznać, że przepis ten – jako lex specialis – wyłączał zastosowanie art. 33 § 1 pkt 2 k.r.o., zgodnie z którym przedmiot darowizny na rzecz małżonka co do zasady wchodzi w skład majątku osobistego małżonka. Nie budzi wątpliwości Sądu, że jest to regulacja o charakterze szczególnym względem wskazanego przepisu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, albowiem jest to norma dotycząca zagadnienia o charakterze bardziej szczegółowym. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 maja 2005 roku, sygn. SK 40/02, OTK-A 2005, nr 5, poz. 48: „ Z tego względu, co podkreślił w swym stanowisku Marszałek Sejmu, przymusowa wspólność spółdzielczego prawa do lokalu (domu jednorodzinnego) traktowana była jako instytucja samoistna i odmienna (lex specialis) od uregulowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczących stosunków majątkowych między małżonkami (w tym także odbiegająca od ustanowionych w art. 31 k.r.o. zasad kreowania wspólności majątku dorobkowego). Małżonkowie nie mogli w szczególności wyłączyć ani w żaden sposób ograniczyć (bądź rozszerzyć) zastosowania zasad wynikających z art. 215 ustawy - Prawo spółdzielcze (odmiennie niż w przypadku ogólnych uregulowań art. 31 i nast. k.r.o., nieobejmujących wszakże ustawowej wspólności spółdzielczego prawa do lokalu).”

Wobec powyższego przedmiot darowizny wszedł do majątku wspólnego A. B. (1) i B. B. (2).

Wartość przedmiotu darowizny według stanu z dnia uczynienia darowizny oraz według cen obecnych Sąd ustalił na podstawie opinii biegłej A. O. (2). Wartość przedmiotu darowizny wyniosła więc 63.368 zł. Strony nie kwestionowały tej opinii.

Wobec powyższego Sąd uznał, że W. B. dokonał na rzecz A. B. (1) darowizn następujących przedmiotów:

1)  motocyklu marki J. (...), który to motocykl pochodził z majątku wspólnego małżonków A. B. (2) i W. B. – o wartości 24.000 złotych,

2)  samochodu marki O., który to pojazd pochodził z majątku wspólnego małżonków A. B. (2) i W. B. – o wartości 17.000 złotych, przy czym składnik ten wszedł do majątku osobistego A. B. (1),

3)  wkładu mieszkaniowego na spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego na ul. (...) w K., który to wkład mieszkaniowy pochodził z majątku osobistego W. B. – o wartości 63.368 złotych, z czymże ten składnik majątkowy wszedł do majątku wspólnego małżonków A. B. (1) i B. B. (2).

Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 1039 § 3 k.c., nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte. Ponadto sam art. 1039 § 1 k.c. przewiduje, że spadkodawca może z własnej woli zwolnić dany przedmiot od obowiązku takiego zaliczenia.

A. B. (1) podnosił, że podarowane mu przez ojca pojazdy miały charakter drobnych darowizn zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych. Sąd jednakże nie podzielił w tym zakresie stanowiska wnioskodawcy. Wyjaśnienia wymaga, że art. 1039 § 3 k.c. obejmuje swoją dyspozycją darowizny o wartości nieprzekraczającej przeciętnej miary przyjętej w danym środowisku. W szczególności przepis ten obejmuje drobne upominki, których wręczanie wynika z panujących w danym otoczeniu zwyczajów, np. prezentów urodzinowych, imieninowych, ślubnych czy też świątecznych. Istotne jest przy tym, że oceny, czy dana darowizna ma charakter drobnej, dokonuje się w sposób subiektywny (J. Ciszewski, J. Knabe [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. P. Nazaruk, LEX/el. 2024, art. 1039). Z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika, aby stosunki majątkowe panujące w rodzinie B. pozwalały uznać darowiznę za drobną. Należy wskazać, że darowizny dotyczyły pojazdów nowych, o znacznej wartości. Jak wynika z zeznań świadka M. B. (2), samochód O. był jednym z lepszych dostępnych na rynku. Okoliczności sprawy nie wskazują również na to, że A. B. (1) otrzymał wskazane przedmioty w związku z wyjątkową okazją, która uzasadniałaby wysoką wartość poczynionych darowizn. A. B. (1) nie wykazał też, że spadkodawca zamierzał zwolnić je z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową.

Po ustaleniu wartości składników spadku oraz wartości darowizn, jakich dokonał spadkodawca W. B. na rzecz spadkobierców, Sąd obliczył schedę spadkową. Jako podstawę obliczenia przyjął:



kwotę 178.860 złotych tytułem wierzytelności o zwrot nakładów na nieruchomość przy ul. (...),



kwotę 203.445 złotych tytułem wierzytelności o zwrot nakładów na nieruchomość przy ul. (...),



kwotę 12.000 złotych tytułem darowizny motocykla Jawa CZ (wartość 24.000 zł została podzielona przez 2, jako że był to przedmiot wchodzący w skład majątku wspólnego),



kwotę 8.500 złotych tytułem darowizny samochodu O. (wartość 17.000 złotych została podzielona przez 2, jako że był to przedmiot wchodzący w skład majątku wspólnego),



kwotę 31.684 złotych tytułem darowizny wkładu mieszkaniowego (wartość 63.368 złotych została podzielona przez 2, jako że przedmiot darowizny wszedł w skład majątku wspólnego).

Po zsumowaniu wskazanych powyżej kwot, Sąd otrzymał wynik 434.489 złotych (178.860+203.445+12.000+8.500+31.684=434.489). Podział tej kwoty między 3 spadkobierców daje wynik po 144.829,67 zł dla każdego z nich (434.489 zł/3≈144.829,67 zł).

W przypadku wnioskodawcy A. B. (1), na jego schedę spadkową zaliczyć należało kwoty 12.000 złotych, 8.500 złotych oraz 31.684 złotych tytułem darowizn dokonanych na jego rzecz przez spadkodawcę. Po odjęciu wartości darowizn od kwoty 144.829,67 złotych dało to wynik 92.645,67 zł (144.829,67-12.000-8.500-31.684=92.645,67).

W następnej kolejności Sąd musiał więc dokonać rozliczenia między spadkobiercami na podstawie wyżej wskazanych wyliczeń. Sąd rozważył przy tym, że jedynym składnikiem spadku jest wierzytelność o zwrot nakładów poczynionych z majątku wspólnego małżonków W. B. i A. B. (2) na majątek osobistego A. B. (2) (art. 45 § 1 k.r.o.). W ocenie Sądu wierzytelności te przysługują względem uczestniczki A. B. (2).

Wobec powyższego należało uznać, że A. B. (2) nie przysługuje wierzytelność względem samej sobie, bowiem w tym zakresie dochodzi do konfuzji jej zobowiązania wraz z przysługującą jej wierzytelnością. Wyjaśnienia wymaga, że konfuzja jest instytucją prawa cywilnego, która powstaje w wyniku połączenia długu i wierzytelności w jednej osobie, powodując wygaśnięcie zobowiązania bez zaspokojenia wierzyciela (T. H. , Instytucja konfuzji w polskim prawie cywilnym, (...) nr (...)/2011r. s. 51-56). Warunkiem koniecznym istnienia zobowiązania jest bowiem istnienie dwóch stron – dłużnika oraz wierzyciela. W tym stanie rzeczy wniosek A. B. (2) o zwrot nakładów kierowany do obdarowanego syna M. B. (1) podlegał oddaleniu jako bezzasadny (pkt 8).

Natomiast jeśli chodzi o M. B. (1), również należy uznać, że jego roszczenie o zwrot nakładów wygasło, jednakże nie ze względu na konfuzję, a ze względu na zaspokojenie wierzytelności. A. B. (2) w drodze umowy darowizny przeniosła bowiem na M. B. (1) własność nieruchomości, na które zostały poczynione nakłady. W związku z powyższym dokonano już „zwrotu” nakładów w naturze. Sąd stwierdził również, że zasądzenie jakiejkolwiek kwoty na rzecz M. B. (1) prowadziłoby do jego podwójnego wzbogacenia. Spadkobierca nie tylko bowiem czerpałby korzyści z tytułu podarowanej mu nieruchomości, ale również otrzymał zwrot nakładów, które już przecież objął we władanie. Tym samym wniosek M. B. (1) o zwrot nakładów od A. B. (2) również podlegał oddaleniu (pkt 9).

Wobec powyższego należało jedynie rozstrzygnąć, od kogo zasądzić na rzecz A. B. (1) kwotę 92 645,67 złotych tytułem wierzytelności o zwrot nakładów wchodzącej w skład spadku. W toku postępowania pełnomocnicy stron prezentowali dwie odmienne koncepcje: jedna opierająca się na koncepcji obligacji wąskiej, według której świadczenia należałoby się domagać od A. B. (2) jako właściciela rzeczy w momencie poczynienia nakładów, a druga koncepcja opierająca się na obligacji szerokiej, według której świadczenia należałoby się domagać od M. B. (1) jako właściciela, który odebrał rzecz wraz z nakładami.

W ocenie Sądu, opowiedzenie się w niniejszej sprawie na rzecz koncepcji obligacji szerokiej byłoby błędne. Zgodnie z utrwaloną i ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, roszczenie o zwrot nakładów z majątku wspólnego na nieruchomość stanowiącą majątek osobisty drugiego małżonka ma charakter obligacyjny (art. 45 k.r.o.).Taki pogląd zaprezentował przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z 30 stycznia 2008 r. w sprawie III CSK 257/07. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, że z konstrukcji art. 45 k.r.o. wynika założenie, że każdy z małżonków powinien zwrócić przypadający na drugiego małżonka udział w nakładach poczynionych z majątku wspólnego na majątek odrębny drugiego małżonka, bez względu na to, czy składnik objęty nakładami po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej został zbyty.

W treści uzasadnienia Sąd Najwyższy zwraca uwagę na odrębności pomiędzy art. 45 § 1 k.r.o. a wynikającym z art. 226 § 1 k.c: „ Porównanie art. 45 § 1 k.r.o. i 226 § 1 k.c. wskazuje, że przepisy te znacząco się różnią. Artykuł 45 § 1 k.r.o. nie uzależnia powstania roszczenia od posiadania lub wydania rzeczy, na którą nakłady zostały dokonane; źródłem roszczenia jest nakład z majątku wspólnego na majątek odrębny (obecnie osobisty) w czasie istnienia ustawowej wspólności ustawowej, a więc stosunek rodzinny, a stosunek wynikający z prawa własności ma znaczenie wtórne, przy czym omawiane roszczenie może być wymagalne wyjątkowo nawet przed podziałem majątku wspólnego. Te odrębności prowadzą do wniosku, że zakres podmiotowy roszczenia wynikającego z art. 45 k.r.o. jest ograniczony tylko do małżonków . Zbycie przez małżonka nieruchomości z przedmiotowymi nakładami po ustaniu wspólności ustawowej nie wywołuje przejścia ex lege tego zobowiązania na nabywcę ”.

Kurator A. B. (2) wskazywała co prawda, że w postanowieniu Sądu Okręgowego w Kielcach z 19 sierpnia 2020 roku w sprawie pod sygnaturą II Ca 453/20 przyjęto właśnie koncepcję obligacji szerokiej. Orzeczenie zapadłe we wskazanej w sprawie dotyczyło jednak zgoła odmiennego stanu faktycznego. Rozważania zawarte w przytoczonym postanowieniu dotyczą roszczenia z tytułu nakładów na podstawie art. 226 § 1 k.c., a nie roszczenia z tytułu nakładów na podstawie art. 45 § 1 k.r.o. Chodziło bowiem o nakłady poczynione przez osobę trzecią na rzecz majątku wspólnego małżonków. W samej treści uzasadnienia Sąd Okręgowy zwrócił uwagę odrębność pomiędzy instytucją z art. 226 k.c. a przepisem art. 45 § 1 k.r.o.,: „ Można nawet rozważać czy z chwilą przejęcia przez niego własności tej nieruchomości nakłady te nie uzyskały w całości charakteru nakładów z majątku wspólnego na jego majątek osobisty (a te tym bardziej powinny być kierowane wyłącznie przeciw niemu -por. co do ściśle obligacyjnego charakteru tego roszczenia wyrok SN z dnia 30 stycznia 2009 roku, III CSK 257/07, ze wskazaniem na różnice pomiędzy roszczeniem z art. 45 § 1 k.r.o. a wynikającym z art. 226 § 1 k.c.”

Sąd w obecnym składzie podziela zaprezentowane powyżej stanowisko co do obligacyjnego charakteru roszczenia o zwrot nakładów i w ślad za nim wskazuje, że przeniesienie własności nieruchomości na którą poczynione zostały nakłady przez A. B. (2) na syna M. B. (1) nie ma znaczenia w kontekście ustalenia osoby zobowiązanej do rozliczenia tych nakładów. W szczególności nie sposób poszukiwać podstawy prawnej rozliczeń w treści art. 405 k.c. Trudno bowiem uznać, że obdarowany zabudowanymi nieruchomościami M. B. (1) miałby być bezpodstawnie wzbogacony, skoro budynki, na który małżonkowie czynili nakłady stanowiły części składowe darowanych nieruchomości.

Tym samym kwotę 92 645,67 złotych należało zasądzić na rzecz A. B. (1) od pierwotnego właściciela nieruchomości, na którą czynione były nakłady, tj. od A. B. (2) , jako że zbycie składnika majątkowego, na który poczynione zostały nakłady, jest prawnie irrelewantne.

Niezasadne było roszczenie A. B. (1) w części, w jakiej żądał kwoty przewyższającej tę zasądzoną w punkcie 3 postanowienia oraz odsetek od daty poprzedzającej uprawomocnienie się orzeczenia i w tej części żądanie ewentualne w stosunku do A. B. (2) zostało oddalone (pkt4). W tym miejscu należy powołać się na pogląd Sądu Apelacyjnego w Krakowie, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela: „ Roszczenie o dokonanie rozliczenia w oparciu o art. 45 § 1 k.r.o. powstaje w momencie dokonania nakładu z majątku osobistego na majątek wspólny ale staje się ono wymagalne dopiero gdy orzeknie o nim co do zasady oraz wysokości sąd podziałowy” (vide: wyrok SA w Krakowie z 19.03.2019 r., I ACa 404/18, LEX nr 2749549). Wobec powyższego ustawowe odsetki za opóźnienie od zasądzonej kwoty należą się od daty uprawomocnienia się orzeczenia jako daty wymagalności roszczenia do dnia zapłaty (art. 481 § 1 k.c.).

Jednocześnie z przyczyn omówionych powyżej oddalono roszczenie A. B. (1) o zwrot nakładów kierowane do M. B. (1) (pkt 5).

Żądanie z tytułu spłaty długów spadkowych

W dalszej kolejności Sąd rozpatrzył zgłoszone przez A. B. (2) żądanie o zasądzenie na jej rzecz od uczestników A. B. (1) i M. B. (1) kwot 15.161,82 zł tytułem spłaty długów spadkowych.

Roszczenie to Sąd uznał za w pełni zasadne.

Zgodnie z art. 1034 § 1 i 2 k.c., do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.

W niniejszej sprawie bezspornym było, iż W. B. za życia zaciągnął dwa kredyty, które nie zostały w spełni spłacone do chwili otwarcia spadku:



kredyt na kwotę 100.000 złotych zaciągnięty wspólnie z A. B. (2) oraz M. B. (1),



kredyt na kwotę 26.500 złotych zaciągnięty wspólnie z A. B. (2).

Bezspornym było również, że po śmierci W. B. A. B. (2) samodzielnie spłacała należności z tytułu wskazanych kredytów. Może więc żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców.

Z tytułu kredytu zaciągniętego przez W. B., A. B. (2) oraz M. B. (1) , A. B. (2) spłaciła po śmierci spadkodawcy kwotę 102.268,95 złotych. Ponieważ kredyt został zaciągnięty przez 3 osoby, to część przypadająca na W. B. wynosiła 34.089,65 złotych (102.268,95/3=34.089,65). Na każdego spadkobiercę przypadała 1/3 tej kwoty, stosownie do wielkości ich udziałów spadkowych – czyli kwota 11.363,22 złote (34.089,65/3=11.363,22).

Z tytułu kredytu zaciągniętego przez W. B. oraz A. B. (2), A. B. (2) spłaciła po śmierci spadkodawcy kwotę 22.791,60 złotych. Ponieważ kredyt został zaciągnięty przez 2 osoby, to część przypadająca na W. B. wynosiła 11.395,80 złotych (22.791,60/2=11.395,80). Na każdego spadkobiercę przypadała 1/3 tej kwoty, stosownie do wielkości ich udziałów spadkowych – czyli kwota 3.798,60 złotych (11.395,80/3=3.798,60 złotych).

Zsumowanie kwot przypadających na każdego spadkobiercę daje wynik 15.161,82 złotych (11.363,22+3.798,60=15.161,82), co pozostaje w zgodzie z żądaniem A. B. (2). Uzasadnione jest również żądanie ustawowych odsetki za opóźnienie od zasądzonej kwoty od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (art. 481 § 1 k.c.).

Sąd orzekł więc jak w punkcie 6 i 7 postanowienia.

Żądanie z tytułu nakładów poczynionych na schedę spadkową

W toku postępowania M. B. (1) zgłosił żądanie rozliczenia nakładów poczynionych na schedę spadkową.

Sąd doszedł do wniosku, że żądanie M. B. (1) nie jest zasadne.

Podkreślenia wymaga, że M. B. (1) w trakcie trwania małżeństwa dokonał nakładów na rzecz majątku osobistego swojej matki A. B. (2). Wartość tych nakładów została uwzględniona przez biegłą A. O. (2) przy ustalaniu wartości nakładów poczynionych przez W. B. na majątek osobisty A. B. (2), albowiem od wartości wzniesionego budynku odjęto wartość nakładów poczynionych przez M. B. (1). Wobec powyższego Sąd już uwzględnił okoliczność, iż nakłady zostały poniesione przez uczestnika. Ponadto Sąd podkreśla że nakłady zostały dokonane przez M. B. (1) na majątek osobisty A. B. (2), który przecież nie wchodzi ani w skład dzielonego majątku wspólnego, ani w skład dzielonego spadku. W skład majątku wspólnego oraz spadku wchodziły tylko i wyłącznie wierzytelności o zwrot nakładów poczynionych z majątku wspólnego małżonków na majątek osobisty A. B. (2). Nie należy zaś mylić ze sobą prawa własności nieruchomości z wierzytelnością pieniężną znajdującą podstawę w art. 45 § 1 k.r.o.

Dlatego też Sąd orzekł jak w punkcie 9 i 10 postanowienia.

Koszty postępowania i koszty sądowe

O nieuiszczonych kosztach sądowych sąd orzekł w oparciu o treść art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 520 § 1 k.p.c.. Zgodnie z treścią art. 113 ust. 1 u.k.s.c, kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Natomiast zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c. każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

W przedmiotowej sprawie ustanowiono dla ubezwłasnowolnionej częściowo uczestniczki A. B. (2) kuratora w osobie r. pr. M. A.. W tym stanie rzeczy przyznano na rzecz kuratora z sum Skarbu Państwa wynagrodzenie w wysokości 6.642 zł obliczone stosownie do § 6 pkt 3 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, powiększone o stawkę podatku VAT zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale III CZP 68/20. Pełną stawkę wynagrodzenia za czynności kuratora przyznano w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2025 r. w sprawie SK 89/22.

Nieuiszczone koszty sądowe w niniejszej sprawie obejmujące pokryte z sum Skarbu Państwa wydatki związane z opiniami biegłych wynosiły 16.673,78 złotych i składają się na nie: 7.749,39 złotych na wynagrodzenie A. D. (2) (k. 402), 680,19 złotych na wynagrodzenie uzupełniające dla A. D. (2) (k. 466) oraz 8.244,20 złotych na wynagrodzenie dla biegłej A. O. (2) (k. 816). Ponieważ strony były w równym stopniu zainteresowanie rozstrzygnięciem, to kwotę tę należało podzielić na 3 części, co dało po 5.557,92 złotych od każdej ze stron (16.673,78/3≈5.557,92 zł). Jednocześnie do kosztów sądowych obciążających uczestniczkę A. B. (2) doliczono wypłacone z sum Skarbu Państwa wynagrodzenie reprezentującego ją kuratora w kwocie 6.642 zł, co łącznie dało w jej przypadku kwotę 12.078,68 zł, która nakazano pobrać z zasądzonego w punkcie 6 roszczenia.

Dlatego też Sąd orzekł jak w punkcie 12 postanowienia.

W punkcie 13 postanowienia Sąd orzekł, że w pozostałej części wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie na podstawie 520 § 1 k.p.c. Niewątpliwie byli bowiem oni w równym stopniu zainteresowani rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie.

Sędzia Dobrosława Szydłowska